دەستنیشانکردن و HbA1c: ژمارەکان واتای چین
دەستنیشانکردن بە پشکنینی خوێن دەکرێت کە شەکری خوێنی درێژخایەن دەپێوێت. ئەمانە ئەو سنوورانەن کە لە نەرویج بەکار دەهێنرێن، و چی لە پزیشک بپرسیت.
زانیاریی گشتییە و ئامۆژگاریی پزیشکی نییە. گۆڕانکاری لە خۆراک، چالاکی و دەرماندا لەگەڵ پزیشکەکەت بکە. زیاتر بخوێنەوە. لە دەقە ڕەسەنە نەرویجییەکەوە وەرگێڕدراوە. سەرچاوەکان پەڕەی نەرویجین. یاسا و بڕە پارەکان بۆ نەرویج دەگونجێن.
HbA1c، شەکری خوێنی درێژخایەن
لە نەرویج دەستنیشانکردن بە شێوەی ئاسایی بە پشکنینی خوێنی HbA1c دەکرێت. ئەم پشکنینە دەپێوێت چەند شەکر بە خڕۆکە سوورەکانی خوێنەوە نووساوە، و تێکڕای شەکری خوێن لە دوو تا سێ مانگی ڕابردوودا دەدات. پێویست ناکات پێش پشکنینەکە بە بەتاڵی بیت.
HbA1c بە mmol/mol دەنووسرێت. سەرچاوە کۆنەکان و ماڵپەڕە بیانییەکان زۆرجار ڕێژەی سەدی بەکار دەهێنن.
ئەو سنوورانەی لە نەرویج بەکار دەهێنرێن
| HbA1c | واتا |
|---|---|
| کەمتر لە 42 mmol/mol (کەمتر لە 6.0%) | ئاسایی |
| 42–47 mmol/mol (6.0–6.4%) | مەترسیی بەرزی شەکرە، کە زۆرجار پێی دەگوترێت پێش-شەکرە |
| 48 mmol/mol (6.5%) یان زیاتر | شەکرە، ئەگەر لە پشکنینێکی نوێدا لە ڕۆژێکی تردا پشتڕاست بکرێتەوە |
Helsedirektoratet (بەڕێوەبەرایەتیی تەندروستیی نەرویج) پێش دەستنیشانکردن داوای دوو پشکنینی سەرووی سنوورەکە دەکات کە لە دوو ڕۆژی جیاوازدا کرابن. تاکە جیاوازی ئەوەیە کە لە هەمان کاتدا نیشانەی ڕوون و شەکری خوێنی زۆر بەرز هەبێت.
هەندێک دۆخ HbA1c نامتمانەپێکراو دەکەن، بۆ نموونە کەمخوێنی، وەرگرتنی خوێن لەم دواییانەدا یان هەندێک نەخۆشیی خوێن. لەو کاتەدا شەکری خوێنی بەتاڵی یان تاقیکردنەوەی بەرگەگرتنی گلووکۆز لە جیاتی بەکار دەهێنرێت.
ئەگەر لە ناوچەی مەترسیدا بیت چی ڕوو دەدات؟
ئەگەر لە نێوان 42 و 47 mmol/molدا بیت، شەکرەت نییە، بەڵام مەترسیی بەرزت هەیە بۆ تووشبوون پێی. Helsedirektoratet بەدواداچوونی چڕی شێوازی ژیان و پێوانەوەی HbA1c هەموو ساڵێک ڕادەسپێرێت. ئەمە ئەو ماوەیەیە کە ڕێگریکردن زۆرترین کاریگەریی هەیە، و تێیدا زۆربەی هەرە زۆری خەڵک دەتوانن خۆیان لە نەخۆشییەکە بپارێزن.
ئامانجەکانی چارەسەر دوای دەستنیشانکردن
دوای دەستنیشانکردن HbA1c بۆ بەدواداچوونی چارەسەر بەکار دەهێنرێت. ئامانجی گشتیی Helsedirektoratet بۆ زۆربەی ئەو کەسانەی شەکرەی جۆری 2یان هەیە HbA1c نزیکەی 53 mmol/molە (7%). ئامانجەکە بەپێی هەر کەسێک دادەنرێت:
- ئامانجی نزمتر، تا نزیکەی 48، بۆ گەنجان و ئەوانەی تازە نەخۆشییەکەیان بۆ دەستنیشان کراوە بێ نەخۆشیی تر
- ئامانجی بەرزتر، 58 تا 64، بۆ بەتەمەنەکان، لە کاتی نەخۆشیی تری قورسدا یان لە کاتی مەترسیی دابەزینی شەکری خوێندا
داوا لە پزیشک بکە بە ڕوونی پێت بڵێت چ ئامانجێک بۆ تۆ دەگونجێت. ئەمە زۆر ئاسانتری دەکات بزانیت ئایا لە ڕێگای ڕاستدایت.
پشکنینەکانی تر کە پەیوەندییان پێوە هەیە
لە کاتی دەستنیشانکردن و لە پشکنینی ساڵانەدا بە زۆری ئەمانەش دەپێورێن:
- پەستانی خوێن
- کۆلیسترۆڵ و چەورییەکانی تری خوێن
- کاری گورچیلە (creatinine/eGFR) و پرۆتین لە میزدا
- کێش و ئەستووریی دەوری کەمەر
شەکرە پەیوەندیی بە هەموو وێنەی مەترسییەوە هەیە، نەک تەنها شەکر. ڕێنماییی Helsedirektoratet ڕوونە لەوەدا کە پەستانی خوێن و کۆلیسترۆڵ بە هەمان ئەندازە گرنگن بۆ دوورکەوتنەوە لە نەخۆشییەکانی دڵ و بۆرییەکانی خوێن.
ئەو پرسیارانەی لەگەڵ خۆت دەیبەیت بۆ لای پزیشک
- ژمارەی HbA1cم چەندە، و ئامانجم چییە؟
- چەند جار دەبێت بیپێوم؟
- ئێستا پێویستم بە دەرمانە، یان دەتوانین سەرەتا شێوازی ژیان تاقی بکەینەوە؟
- کەی دەبێت بچمە لای پزیشکی چاو، و کێ پێیەکانم دەپشکنێت؟
- ئایا مافی blå resept (ڕەچەتەی شین، دەرمانی پشتگیریکراو) یان frisklivssentral (ناوەندی ژیانی تەندروست)م هەیە؟
بابەتی داهاتوو دەربارەی ئەو پرسیارەیە کە زۆر کەس زۆرترین بیری لێ دەکەنەوە: ئایا شەکرەی جۆری 2 دەتوانێت بگەڕێتەوە؟
پرسیارە باوەکان
HbA1c چییە؟
HbA1c شەکری خوێنی درێژخایەنە، پشکنینێکی خوێنە کە تێکڕای شەکری خوێن لە دوو تا سێ مانگی ڕابردوودا پیشان دەدات. هەم بۆ دەستنیشانکردن و هەم بۆ بەدواداچوونی چارەسەر بەکار دەهێنرێت.
چ ژمارەیەکی HbA1c شەکرە دەستنیشان دەکات؟
48 mmol/mol (6.5%) یان زیاتر لە دوو پشکنیندا کە لە دوو ڕۆژی جیاوازدا کراون. ژمارەکانی نێوان 42 و 47 mmol/mol واتە مەترسیی بەرزی شەکرە، کە زۆرجار پێی دەگوترێت پێش-شەکرە (prediabetes).
ئایا پێویستە پێش پشکنینی HbA1c بە بەتاڵی بم؟
نەخێر. HbA1c کاریگەریی ئەوەی هەمان ڕۆژ خواردووتەی لەسەر نییە، بۆیە پشکنینەکە دەتوانرێت لە هەر کاتێکدا بکرێت.
ئامانجی چارەسەری HbA1c لە شەکرەی جۆری 2دا چەندە؟
ئامانجی گشتیی Helsedirektoratet نزیکەی 53 mmol/molە (7%)، بەڵام ئامانجەکە بەپێی هەر کەسێک دادەنرێت. گەنجان دەکرێت ئامانجی نزمتریان هەبێت، بەتەمەنەکان و ئەوانەی نەخۆشیی تریان هەیە دەکرێت ئامانجی بەرزتریان هەبێت. لە پزیشک بپرسە چ ئامانجێک بۆ تۆ دەگونجێت.
سەرچاوەکان
- Diagnostiske kriterier for diabetes · Helsedirektoratet
- Diabetes type 2 · Helsenorge
- HbA1c – verktøy og hjelpemiddel · Diabetesforbundet
- Blodsukkersenkende behandling og behandlingsmål ved diabetes type 2 · Helsedirektoratet
- Oppfølging av personer med høy risiko for å utvikle diabetes · Helsedirektoratet
ئاگاداری. ناوەڕۆکی ئەم پەڕەیە زانیاریی گشتییە و ئامۆژگاریی پزیشکی نییە. جێگەی پشکنین، دەستنیشانکردن یان چارەسەر لای پزیشک ناگرێتەوە. هەر گۆڕانکارییەک لە خۆراک، چالاکیی جەستەیی، کێش یان دەرماندا هەمیشە دەبێت لەگەڵ پزیشکی خێزان (fastlege) یان کارمەندێکی تری تەندروستی بکرێت. خۆت دەرمانەکەت مەگۆڕە یان مەیوەستێنە. ئەگەر نیگەرانیت پەیوەندی بە پزیشکی خێزان یان فریاکەوتنی پزیشکی (legevakt، 116 117) بکە، و لە دۆخی کتوپڕدا پەیوەندی بە 113 بکە. هەموو ڕاگەیاندنی بەرپرسیارێتییەکە بخوێنەوە.