خۆراک لە شەکرەی جۆری 2دا
دەسەڵاتە نەرویجییەکان بەڕاستی چی ڕادەسپێرن بیخۆیت، کام سێ شێوازی خۆراک کاریگەریی سەلمێنراویان هەیە، و هەنگاوی کرداری بۆ ژیانی ڕۆژانە.
زانیاریی گشتییە و ئامۆژگاریی پزیشکی نییە. گۆڕانکاری لە خۆراک، چالاکی و دەرماندا لەگەڵ پزیشکەکەت بکە. زیاتر بخوێنەوە. لە دەقە ڕەسەنە نەرویجییەکەوە وەرگێڕدراوە. سەرچاوەکان پەڕەی نەرویجین. یاسا و بڕە پارەکان بۆ نەرویج دەگونجێن.
«ڕژێمی شەکرە» نییە، بەڵام سێ شێواز هەن کە کار دەکەن
ڕێنماییی Helsedirektoratet (بەڕێوەبەرایەتیی تەندروستیی نەرویج) ڕاسپاردەیەکی بەهێز دەربارەی خۆراک لە هەموو جۆرەکانی شەکرەدا دەدات، و سێ شێوازی خۆراک دەردەخات کە کاریگەریی سەلمێنراویان لەسەر شەکری خوێن و کێش هەیە:
- خۆراکی نەریتیی دەریای ناوەڕاست. زۆر سەوزە، پاقلەمەنی، ماسی، ڕۆنی زەیتوون، چەرەس و دانەوێڵەی تەواو. کەم گۆشتی سوور و شەکر.
- خۆراکی کەمکردنەوەی مامناوەندی کاربۆهیدرات. نان، مەعکەرۆنە، برنج و پەتاتەی کەمتر، سەوزە، پرۆتین و چەوریی تەندروستی زیاتر. ئەمە وەک کەم-کاربۆهیدراتی توند نییە.
- خۆراکی پێوەری گلایسیمیی نزم. ئەو کاربۆهیدراتانەی شەکری خوێن بە هێواشی بەرز دەکەنەوە: بەرهەمی دانەوێڵەی ئەسمەر، پاقلەمەنی، زۆربەی سەوزەکان. بڕوانە بابەتی تایبەت بە پێوەری گلایسیمی.
ڕێنماییەکە نالێت یەکێک لەمانە باشترینە. باشترین خۆراک ئەوەیە کە بتوانیت بۆ ماوەیەکی درێژ ڕایبگریت.
بنەما سەرەکییەکان کە دووبارە دەبنەوە
هەر شێوازێک بێت، Helsedirektoratet، Diabetesforbundet (کۆمەڵەی شەکرەی نەرویج) و NHI ئاماژە بە هەمان شت دەکەن:
- سەوزە لەگەڵ هەموو ژەمێک. نیوەی قاپەکە پڕ بکە.
- کاربۆهیدراتی خێرا بە هێواش بگۆڕەوە. نانی ئەسمەر بە زۆر دانەوێڵەی تەواوەوە لە جیاتی نانی سپی، جۆ لە جیاتی دانەوێڵەی ئامادەی بەیانیان، پاقلەمەنی لە جیاتی برنجی سپی.
- ماسی دوو تا سێ جار لە هەفتەیەکدا، باشترە ماسیی چەور.
- میوە و توو باشن، بەڵام بە بڕی مامناوەند: دوو مشت لە ڕۆژێکدا ئامۆژگاریی Helsedirektoratetە لە شەکرەدا. خۆت لە شەربەت (juice) بپارێزە.
- شەکر کەم بکەرەوە. خواردنەوەی گازدار، شەربەتی شیرین، شیرینی، کێک و ماستی شیرین بەرزبوونەوەی خێرا و بەرزی شەکری خوێن دەدەن. خواردنەوەی شیرینکراو بە شیرینکەری دەستکرد ئەمە نادات.
- گۆشتی پرۆسێسکراو و سووری کەمتر، خوێی کەمتر.
- چەوری لە ڕووەک و ماسی لە جیاتی کەرە و بەرهەمی شیری چەور.
- ئەلکهول لە هەندێک لەو کەسانەی ئینسولین یان سولفۆنیل یوریا بەکار دەهێنن شەکری خوێن دادەبەزێنێت. کەم بخۆرەوە، و هەرگیز بە سکی بەتاڵ ئەگەر دەرمانی لەم جۆرە بەکاربهێنیت.
کاربۆهیدرات: بڕ و جۆر
کاربۆهیدرات ئەوەیە کە زۆرترین کاریگەریی لەسەر شەکری خوێن هەیە. پێویست ناکات گرام بژمێریت، بەڵام یارمەتیدەرە بزانیت لە کوێدان:
| کاربۆهیدراتی زۆر | کەم یان هیچ |
|---|---|
| نان، مەعکەرۆنە، برنج، پەتاتە، دانەوێڵە | ئەو سەوزانەی سەر زەوی، زەڵاتە |
| میوە، شەربەت، میوەی وشک | گۆشت، ماسی، هێلکە |
| شیر، ماستی شیرین | پەنیر، چەرەس، ڕۆن |
| خواردنەوەی گازدار، شەربەتی شیرین، شیرینی، کێک | ئاو، قاوە، چا بێ شەکر |
پێوانی خۆیی شەکری خوێن پێش ژەمێک و دوو کاتژمێر دوای، پیشانت دەدات جەستەی خۆت بەتایبەتی وەڵامی چی دەداتەوە. ئەمە زۆرجار لە خشتەیەکی گشتی فێرکەرترە.
کێش
ئەگەر کێشت زیادە، کەمکردنەوەی کێش زۆرترین کاریگەری دەدات، هەم لەسەر شەکری خوێن و هەم لەسەر دەرفەتی هێوربوونەوە. Helsedirektoratet بەرنامەیەکی ڕێکخراوی لانیکەم شەش مانگ ڕادەسپێرێت. داوای ڕەوانەکردن بۆ frisklivssentral یان پسپۆڕی خۆراکی کلینیکی لە fastlege بکە.
هەنگاوی کرداری
- نانی بەیانی و نانی نیوەڕۆ پلان بۆ دابنێ. ئەمانە ئەو ژەمانەن کە زۆرجار دەبنە نان و شتی سەر نان بە کاربۆهیدراتی خێرای زۆرەوە.
- سەوزە ئامادە لە سەلاجەکەدا دابنێ. کاتێک پێشتر بڕاون، بەکارهێنانیان ئاسانترە.
- بە ڕێکی بخۆ. ماوەی درێژ لە نێوان ژەمەکاندا زۆرجار بەشی گەورە دەهێنێت.
- ئاو بخۆرەوە. زۆر کەس سەریان سوڕ دەمێنێت چەند شەکر لە خواردنەوەوە دێت.
- Diabetesforbundet ڕەچەتەی چێشت و لیستی خواردنی هەفتانەی هەیە کە ڕێک بۆ ئەمە دروست کراون.
کێ دەتوانێت یارمەتی بدات؟
- fastlege دەتوانێت ڕەوانەی پسپۆڕی خۆراکی کلینیکیت بکات، کە شارەزای فەرمیی خۆراکە لە خزمەتگوزاریی تەندروستیدا.
- Frisklivssentralی شارەوانی خولی خۆراک پێشکەش دەکات وەک «Bra mat for bedre helse» (خۆراکی باش بۆ تەندروستیی باشتر).
- Diabeteslinjenی Diabetesforbundet بە تەلەفۆن لە ژمارە 815 21 948 وەڵامی پرسیارەکان دەربارەی خۆراک دەداتەوە.
دەتەوێت تێبگەیت بۆچی نانی ئەسمەر و نیسک شەکری خوێنی نزمتر دەدەن لە نانی سپی و برنجی سپی؟ بابەتی داهاتوو: پێوەری گلایسیمی و بارگرانیی گلایسیمی.
پرسیارە باوەکان
لە نەرویج چ خۆراکێک بۆ شەکرەی جۆری 2 ڕادەسپێردرێت؟
Helsedirektoratet سێ شێوازی خۆراک بە کاریگەریی سەلمێنراو دەردەخات: خۆراکی نەریتیی دەریای ناوەڕاست، خۆراکی کەمکردنەوەی مامناوەندی کاربۆهیدرات و خۆراکی پێوەری گلایسیمیی نزم. باشترینیان ئەوەیە کە بتوانیت بۆ ماوەیەکی درێژ ڕایبگریت.
ئایا پێویستە هەموو کاربۆهیدراتەکان لابەرم؟
نەخێر. ئامۆژگارییەکە ئەوەیە کاربۆهیدراتی خێرا (نانی سپی، برنجی سپی، شەکر، شەربەت) بە کاربۆهیدراتی هێواش بگۆڕیتەوە (نانی ئەسمەر بە دانەوێڵەی تەواوەوە، پاقلەمەنی، سەوزە)، و بەشەکان مامناوەند بهێڵیتەوە.
دەتوانم لەگەڵ شەکرەی جۆری 2دا میوە بخۆم؟
بەڵێ، بە بڕی مامناوەند. ئامۆژگاریی Helsedirektoratet لە شەکرەدا دوو مشت میوە و توو لە ڕۆژێکدایە. خۆت لە شەربەت (juice) بپارێزە، کە بەرزبوونەوەی خێرای شەکری خوێن دەدات بێ ڕیشاڵ.
دەتوانم ئەلکهول بخۆمەوە؟
بڕی کەم بە زۆری کێشە نییە، بەڵام ئەلکهول دەتوانێت لەو کەسانەدا کە ئینسولین یان سولفۆنیل یوریا بەکار دەهێنن شەکری خوێن نزم بکاتەوە. کەم بخۆرەوە، هەرگیز بە سکی بەتاڵ، و لەگەڵ پزیشک ڕوونی بکەرەوە.
کێ دەتوانێت لە خۆراکدا یارمەتیم بدات؟
fastlege (پزیشکی خێزان) دەتوانێت ڕەوانەی پسپۆڕی خۆراکی کلینیکیت بکات. Frisklivssentral (ناوەندی ژیانی تەندروست)ی شارەوانی خولی خۆراک پێشکەش دەکات، و Diabeteslinjen (هێڵی شەکرە) لە ژمارە 815 21 948 وەڵامی پرسیارەکان دەداتەوە.
سەرچاوەکان
- Kosthold og kostsammensetning ved alle former for diabetes · Helsedirektoratet
- Kosthold ved diabetes (faglige råd) · Helsedirektoratet
- Kosthold og diabetes type 2 – pasientinformasjon (PDF) · Helsedirektoratet
- Sunt kosthold og aktivitet · Diabetesforbundet
- Diabetesvennlig kosthold og oppskrifter · Diabetesforbundet
- Diabetes type 2 – tips og råd til et godt kosthold · NHI.no
- Kostråd ved diabetes · NHI.no
ئاگاداری. ناوەڕۆکی ئەم پەڕەیە زانیاریی گشتییە و ئامۆژگاریی پزیشکی نییە. جێگەی پشکنین، دەستنیشانکردن یان چارەسەر لای پزیشک ناگرێتەوە. هەر گۆڕانکارییەک لە خۆراک، چالاکیی جەستەیی، کێش یان دەرماندا هەمیشە دەبێت لەگەڵ پزیشکی خێزان (fastlege) یان کارمەندێکی تری تەندروستی بکرێت. خۆت دەرمانەکەت مەگۆڕە یان مەیوەستێنە. ئەگەر نیگەرانیت پەیوەندی بە پزیشکی خێزان یان فریاکەوتنی پزیشکی (legevakt، 116 117) بکە، و لە دۆخی کتوپڕدا پەیوەندی بە 113 بکە. هەموو ڕاگەیاندنی بەرپرسیارێتییەکە بخوێنەوە.