شەکرەی جۆری 2 چییە؟
ڕوونکردنەوەیەکی سادە دەربارەی ئەوەی لە جەستەدا ڕوو دەدات، کێ تووشی دەبێت، و بۆچی زۆرجار دەتوانرێت نەخۆشییەکە خاو بکرێتەوە یان بگەڕێندرێتەوە.
زانیاریی گشتییە و ئامۆژگاریی پزیشکی نییە. گۆڕانکاری لە خۆراک، چالاکی و دەرماندا لەگەڵ پزیشکەکەت بکە. زیاتر بخوێنەوە. لە دەقە ڕەسەنە نەرویجییەکەوە وەرگێڕدراوە. سەرچاوەکان پەڕەی نەرویجین. یاسا و بڕە پارەکان بۆ نەرویج دەگونجێن.
بە کورتی
شەکرەی جۆری 2 (type 2 diabetes) دۆخێکە کە جەستە ناتوانێت شەکری خوێن لە ئاستێکی ئاساییدا بهێڵێتەوە. ئەمە بەهۆی دوو هۆکارەوە ڕوو دەدات کە زۆرجار پێکەوە بەستراون:
- بەرگریی ئینسولین. خانەکانی ماسولکە، جگەر و چەوری کەمتر وەڵامی ئینسولین دەدەنەوە، ئەو هۆرمۆنەی ڕێگە دەدات شەکر بچێتە ناو خانەکانەوە.
- کەمبوونەوەی بەرهەمهێنانی ئینسولین. پەنکریاس بە تێپەڕبوونی کات ناتوانێت ئینسولینی پێویست دروست بکات بۆ قەرەبووکردنەوە.
ئەنجامەکەی ئەوەیە کە شەکر لە خوێندا دەمێنێتەوە. بە تێپەڕبوونی کات ئەمە زیان بە بۆرییەکانی خوێن و دەمارەکان دەگەیەنێت، و ئەمەیە ئاڵۆزییەکان دروست دەکات، نەک شەکرەکە خۆی لە ماوەی کورتدا.
جیاوازیی نێوان جۆری 1 و جۆری 2
| جۆری 1 | جۆری 2 | |
|---|---|---|
| هۆکار | سیستەمی بەرگری ئەو خانانە لەناو دەبات کە ئینسولین دروست دەکەن | بەرگریی ئینسولین و کەمبوونەوەی هێواشی بەرهەمهێنان |
| دەستپێک | زۆرجار منداڵان و گەنجان، لە هەموو تەمەنێکدا دەتوانێت دەرکەوێت | زۆرتر گەورەساڵان، بەڵام کەسانی گەنجتر بەردەوام زیاتر دەبن |
| ژمارە لە نەرویج | نزیکەی 36,000 کەس | نزیکەی 271,000 کەس |
| ئینسولین | هەمیشە پێویستە | زۆرجار پێویست نییە، بەتایبەتی لە سەرەتادا |
| دەکەوێتە ژێر کاریگەریی شێوازی ژیان | تا ڕادەیەکی کەم | تا ڕادەیەکی زۆر |
کێ تووشی شەکرەی جۆری 2 دەبێت؟
Helsenorge (دەروازەی فەرمیی تەندروستی) ئەمانە وەک گرنگترین هۆکارەکانی مەترسی ڕیز دەکات:
- کێشی زیاد و قەڵەوی، بەتایبەتی چەوری دەوری سک (ئەستووریی دەوری کەمەر)
- کەمیی چالاکیی جەستەیی
- بۆماوە: دایک و باوک یان خوشک و برا کە شەکرەی جۆری 2یان هەیە
- تەمەن: مەترسییەکە دوای تەمەنی 45 ساڵ بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد دەکات
- ڕەچەڵەکی ئاسیایی یان ئەفریقی، کە مەترسییەکی دوو تا سێ هێندە زیاتر دەدات
- شەکرەی سکپڕیی پێشوو
- جگەرەکێشان
- هەندێک دەرمان، لەوانە بەکارهێنانی درێژخایەنی کۆرتیزۆن
زۆر کەس چەند دانەیەک لەمانەیان پێکەوە هەیە. هیچ کامیان واتای ئەوە نییە کە تووشی نەخۆشییەکە دەبیت، بەڵام واتای ئەوەیە کە شایەنی ئەوەیە لای fastlege (پزیشکی خێزان) شەکری خوێنی درێژخایەنت بپێویت. تاقیکردنەوەی مەترسیی Diabetesforbundet (کۆمەڵەی شەکرەی نەرویج) دوو خولەک دەخایەنێت و نمرەیەک دەدات کە پزیشکەکە دەتوانێت بەکاری بهێنێت.
بۆچی زۆرجار نەخۆشییەکە دەگەڕێندرێتەوە
ئەوەی شەکرەی جۆری 2 لە زۆربەی نەخۆشییە درێژخایەنەکانی تر جیا دەکاتەوە، ئەوەیە کە گرنگترین هۆکارەکانی ئەو شتانەن کە دەتوانیت کاریان تێ بکەیت. Helsenorge دەنووسێت کە چالاکیی جەستەیی و خۆراکی تەندروست یەکەم هەڵبژاردەن لە چارەسەردا، و کەمکردنەوەی کێش بە 5 تا 15 لە سەد دەتوانێت وا بکات نەخۆشییەکە بگەڕێتەوە. ئەمە پێی دەگوترێت هێوربوونەوە (remission)، و بابەتێکی تایبەتمان بۆ تەرخان کردووە.
ئەمە واتای ئەوە نییە کە ئاسانە، یان کە بۆ هەمووان دەگونجێت. بەڵام واتای ئەوەیە کە دەستنیشانکردنەکە حوکمێکی کۆتایی نییە. بۆ زۆر کەس خاڵی وەرچەرخانە.
ئەگەر چارەسەر نەکرێت چی ڕوو دەدات؟
شەکری خوێنی بەرز بۆ ماوەیەکی درێژ مەترسیی نەخۆشییەکانی دڵ و بۆرییەکانی خوێن، کەمکاریی گورچیلە، لەدەستدانی بینین و برینی پێ کە خراپ چاک دەبنەوە زیاد دەکات. هەموو ئەمانە تا ڕادەیەکی زۆر دەتوانرێت ڕێگرییان لێ بکرێت بە چارەسەری باش و بەدواداچوونی بەردەوام. لە بابەتی ئاڵۆزییەکان و پشکنینی ساڵانەدا زیاتر بخوێنەوە.
هەنگاوی دواتر
ئەگەر تازە نەخۆشییەکەت بۆ دەستنیشان کراوە، پێشنیار دەکەین دەربارەی نیشانەکان، دەستنیشانکردن چۆن دەکرێت و چ مافێکت هەیە بخوێنیتەوە.
پرسیارە باوەکان
جیاوازیی نێوان شەکرەی جۆری 1 و جۆری 2 چییە؟
لە جۆری 1دا سیستەمی بەرگری ئەو خانانە لەناو دەبات کە ئینسولین دروست دەکەن، و ئینسولین هەمیشە پێویستە. لە جۆری 2دا ئینسولین خراپتر کار دەکات (بەرگریی ئینسولین) و بەرهەمهێنانی بە هێواشی کەم دەبێتەوە. جۆری 2 تا ڕادەیەکی زۆر دەکەوێتە ژێر کاریگەریی خۆراک، چالاکی و کێش.
ئایا شەکرەی جۆری 2 بۆماوەییە؟
بۆماوە یەکێکە لە گرنگترین هۆکارەکانی مەترسی. ئەگەر دایک و باوک یان خوشک و براکانت شەکرەی جۆری 2یان هەبێت، مەترسیی تۆ بە ڕوونی زیاترە. لەگەڵ ئەوەشدا، شێوازی ژیان زۆرجار بڕیار دەدات ئایا و کەی نەخۆشییەکە دەردەکەوێت.
ئایا شەکرەی جۆری 2 چاک دەبێتەوە؟
نەخۆشییەکە دەتوانێت بچێتە دۆخی هێوربوونەوە (remission)، واتە شەکری خوێنی ئاسایی بەبێ دەرمان، بەتایبەتی بە کەمکردنەوەی کێش بە 10 تا 15 لە سەد لە سەرەتای نەخۆشییەکەدا. بە چاکبووەوە دانانرێت، چونکە ئەگەر کێش دووبارە زیاد بکاتەوە دەتوانێت بگەڕێتەوە.
چەند کەس لە نەرویج شەکرەی جۆری 2یان هەیە؟
بەپێی Folkehelseinstituttet (پەیمانگای تەندروستیی گشتیی نەرویج)، لە ساڵی 2025دا نزیکەی 271,000 کەس شەکرەی جۆری 2یان بۆ دەستنیشان کرابوو، و مەزەندە دەکرێت نزیکەی 68,000 کەس نەخۆشییەکەیان هەبێت بێ ئەوەی بزانن.
سەرچاوەکان
- Diabetes type 2 · Helsenorge
- Diabetes i Norge (Folkehelserapporten) · Folkehelseinstituttet (FHI)
- Nasjonal faglig retningslinje for diabetes · Helsedirektoratet
- Brukerversjon av nasjonal faglig retningslinje for diabetes (PDF) · Diabetesforbundet
ئاگاداری. ناوەڕۆکی ئەم پەڕەیە زانیاریی گشتییە و ئامۆژگاریی پزیشکی نییە. جێگەی پشکنین، دەستنیشانکردن یان چارەسەر لای پزیشک ناگرێتەوە. هەر گۆڕانکارییەک لە خۆراک، چالاکیی جەستەیی، کێش یان دەرماندا هەمیشە دەبێت لەگەڵ پزیشکی خێزان (fastlege) یان کارمەندێکی تری تەندروستی بکرێت. خۆت دەرمانەکەت مەگۆڕە یان مەیوەستێنە. ئەگەر نیگەرانیت پەیوەندی بە پزیشکی خێزان یان فریاکەوتنی پزیشکی (legevakt، 116 117) بکە، و لە دۆخی کتوپڕدا پەیوەندی بە 113 بکە. هەموو ڕاگەیاندنی بەرپرسیارێتییەکە بخوێنەوە.