ئاڵۆزییەکان و پشکنینی ساڵانە
شەکری خوێنی بەرز بە تێپەڕبوونی کات چ زیانێک دەگەیەنێت، چۆن ڕێگری لێ دەکرێت، و چی دەبێت لە پشکنینی ساڵانەی لای fastlege (پزیشکی خێزان)دا بپشکنرێت.
زانیاریی گشتییە و ئامۆژگاریی پزیشکی نییە. گۆڕانکاری لە خۆراک، چالاکی و دەرماندا لەگەڵ پزیشکەکەت بکە. زیاتر بخوێنەوە. لە دەقە ڕەسەنە نەرویجییەکەوە وەرگێڕدراوە. سەرچاوەکان پەڕەی نەرویجین. یاسا و بڕە پارەکان بۆ نەرویج دەگونجێن.
بۆچی ئاڵۆزییەکان دروست دەبن
شەکری خوێنی بەرز بۆ چەندین ساڵ زیان بە بۆرییە بچووکەکانی خوێن لە چاو، گورچیلە و دەمارەکاندا دەگەیەنێت، و بۆرییە گەورەکانی خوێن بەرەو دڵ و مێشک زیاتر دەخاتە بەر ڕەقبوونی خوێنبەرەکان. پەستانی خوێنی بەرز و کۆلیسترۆڵی بەرز زیانەکە بەهێزتر دەکەن. بۆیە چارەسەرەکە پەیوەندیی بە هەر سێکیانەوە هەیە.
هەواڵە خۆشەکە ئەوەیە کە ئاڵۆزییەکان تا ڕادەیەکی زۆر دەتوانرێت ڕێگرییان لێ بکرێت، و زۆربەیان دەتوانرێت زوو بدۆزرێنەوە کاتێک هێشتا چارەسەر دەکرێن. ئەمە هەموو مەبەستی پشکنینی ساڵانەیە.
باوترین ئاڵۆزییەکان
دڵ و بۆرییەکانی خوێن. جەڵتەی دڵ و جەڵتەی مێشک گرنگترین هۆکاری لەدەستدانی ساڵانی ژیانن لە شەکرەی جۆری 2دا. مەترسییەکە بە وازهێنان لە جگەرەکێشان، چارەسەری پەستانی خوێن، ستاتین و چالاکیی جەستەیی بە توندی کەم دەبێتەوە.
چاو (retinopathy). زیان بە تۆڕی چاو هیچ نیشانەیەک نادات تا قۆناغێکی زۆر دوا، بەڵام بە وێنەگرتنی بنی چاو دەدۆزرێتەوە و چارەسەر دەکرێت. Helsedirektoratet (بەڕێوەبەرایەتیی تەندروستیی نەرویج) پشکنین لە کاتی دەستنیشانکردندا و پاشان بە بەردەوامی ڕادەسپێرێت، زۆرجار هەر دوو ساڵ جارێک ئەگەر هەموو شتێک ئاسایی بێت. بڕوانە پشکنینی چاو لە شەکرەی جۆری 2دا.
گورچیلە (nephropathy). بە نموونەی میز (albumin) و پشکنینی خوێن (eGFR) دەدۆزرێتەوە. چارەسەری زوو بە دەرمانی پەستانی خوێن و SGLT2 inhibitor پەرەسەندنەکەی خاو دەکاتەوە.
دەمار (neuropathy). کەمبوونەوەی هەست لە پێیەکاندا، مێروولەکردن، ئازار. مەترسیدارە چونکە برین هەستی پێ ناکرێت.
پێ. کەمبوونەوەی هەست و سووڕی خراپی خوێن وا دەکەن برینی بچووک ببنە شتێکی جددی. ڕۆژانە پێیەکانت بپشکنە، پێڵاوی باش لەپێ بکە، و ئەگەر هەستت یان سووڕی خوێنت کەم بووەتەوە داوای ڕەوانەکردن بۆ پسپۆڕی پێ (fotterapeut) بکە.
ددان و پووک. شەکرە مەترسیی هەوکردنی پووک زیاد دەکات. هەندێک لە کەسانی شەکرە مافی پشتگیرییان بۆ چارەسەری ددان هەیە، بڕوانە مافەکان.
پشکنینی ساڵانە: ئەمانە دەبێت بپشکنرێن
Diabetesforbundet (کۆمەڵەی شەکرەی نەرویج) و Helsedirektoratet هاوڕان کە هەموو ئەو کەسانەی شەکرەی جۆری 2یان هەیە دەبێت لانیکەم ساڵی جارێک پشکنینێکی ورد بکەن. لیستی پشکنین:
| چی | بۆچی |
|---|---|
| HbA1c | ئایا چارەسەرەکە گەیشتووەتە ئامانج؟ |
| پەستانی خوێن | دڵ، گورچیلە و چاو دەپارێزێت |
| کۆلیسترۆڵ و چەورییەکانی خوێن | مەترسیی دڵ و بۆرییەکانی خوێن |
| کاری گورچیلە (eGFR) و albumin لە میزدا | دۆزینەوەی زووی زیانی گورچیلە |
| پێ: هەست، لێدانی دەمار، پێست | ڕێگری لە برین |
| چاو: وێنەی بنی چاو لای پزیشکی چاو یان چاوپشکێن (optiker) | دۆزینەوەی retinopathy پێش ئەوەی بینین کاری تێ بکرێت |
| کێش و ئەستووریی دەوری کەمەر | بەدواداچوونی کاریگەریی گۆڕینی شێوازی ژیان |
| جگەرەکێشان | گرنگترین تاکە هۆکاری مەترسیی دڵ |
| پێداچوونەوەی دەرمانەکان | ژەمی ڕاست، مەرجی ڕاست |
لە نێوان پشکنینە ساڵانەکاندا، پشکنین هەر سێ تا شەش مانگ جارێک ئاساییە، بەپێی ئەوەی چەند جێگیریت.
تۆماری نیشتمانیی شەکرەی گەورەساڵان
fastlege (پزیشکی خێزان) دەتوانێت پشکنینی ساڵانەت لە Norsk diabetesregister for voksne (تۆماری نیشتمانیی شەکرەی گەورەساڵان) تۆمار بکات، کە Noklus بەڕێوەی دەبات. تۆمارەکە بۆ پێوانی جۆرایەتیی چارەسەری شەکرە لە نەرویج بەکار دەهێنرێت. ڕاپۆرتی ساڵانەی جۆری 2 پیشان دەدات کە نزیکەی 58 لە سەدی نەخۆشەکان دەگەنە ئامانجە ڕاسپێردراوەکانی چارەسەر، واتە بۆ زۆر کەس شتی زۆر هەیە بەدەست بهێنرێت.
ئەوەی خۆت دەتوانیت بیکەیت
- ئەگەر fastlege بانگت ناکات، داوای پشکنینی ساڵانە بکە.
- ژمارەکانت بنووسە، تا پەرەسەندنیان بە درێژایی کات ببینیت.
- واز لە جگەرەکێشان بهێنە. ئەمە ئەو تاکە هەنگاوەیە کە زۆرترین کاریگەریی لەسەر مەترسیی دڵ هەیە.
- ڕۆژانە پێیەکانت بپشکنە و برینی بچووک بە جددی وەربگرە.
- بە بەردەوامی بچۆ لای پزیشکی ددان.
بابەتی داهاتوو باسی ئەوە دەکات کە مافی چیت هەیە: مافەکان لە شەکرەی جۆری 2دا.
پرسیارە باوەکان
شەکرەی جۆری 2 چ ئاڵۆزییەکی دەتوانێت دروست بکات؟
نەخۆشیی دڵ و بۆرییەکانی خوێن، زیان بە چاو (retinopathy)، گورچیلە (nephropathy) و دەمار (neuropathy)، برینی پێ و نەخۆشیی پووک. زۆربەیان دەتوانرێت ڕێگرییان لێ بکرێت و زوو بدۆزرێنەوە.
لە پشکنینی ساڵانەدا چی دەپشکنرێت؟
HbA1c، پەستانی خوێن، کۆلیسترۆڵ، کاری گورچیلە و پرۆتین لە میزدا، پێ، چاو، کێش و ئەستووریی دەوری کەمەر، جگەرەکێشان و لیستی دەرمانەکان.
چەند جار دەبێت بچمە لای پزیشکی چاو؟
لە کاتی دەستنیشانکردندا، و پاشان بە بەردەوامی. زۆرجار هەر دوو ساڵ جارێک ئەگەر هەموو شتێک ئاسایی بێت، زیاتر ئەگەر شتێک دۆزرایەوە. fastlege ڕەوانەت دەکات.
چۆن ڕێگری لە برینی پێ بکەم؟
ڕۆژانە پێیەکانت بپشکنە، پێڵاوی باش لەپێ بکە، برینی بچووک بە جددی وەربگرە، و ئەگەر هەستت یان سووڕی خوێنت کەم بووەتەوە داوای ڕەوانەکردن بۆ پسپۆڕی پێ (fotterapeut) بکە. لە [پێ لە شەکرەی جۆری 2دا](/ckb/articles/foot-care-shoes-and-nav-support/) زیاتر بخوێنەوە.
سەرچاوەکان
- Komplikasjoner ved diabetes · Diabetesforbundet
- Den viktige årskontrollen · Diabetesforbundet
- Diabetes type 2 · Helsenorge
- Nasjonal faglig retningslinje for diabetes · Helsedirektoratet
- Norsk diabetesregister for voksne · Noklus
ئاگاداری. ناوەڕۆکی ئەم پەڕەیە زانیاریی گشتییە و ئامۆژگاریی پزیشکی نییە. جێگەی پشکنین، دەستنیشانکردن یان چارەسەر لای پزیشک ناگرێتەوە. هەر گۆڕانکارییەک لە خۆراک، چالاکیی جەستەیی، کێش یان دەرماندا هەمیشە دەبێت لەگەڵ پزیشکی خێزان (fastlege) یان کارمەندێکی تری تەندروستی بکرێت. خۆت دەرمانەکەت مەگۆڕە یان مەیوەستێنە. ئەگەر نیگەرانیت پەیوەندی بە پزیشکی خێزان یان فریاکەوتنی پزیشکی (legevakt، 116 117) بکە، و لە دۆخی کتوپڕدا پەیوەندی بە 113 بکە. هەموو ڕاگەیاندنی بەرپرسیارێتییەکە بخوێنەوە.