Stopy przy cukrzycy typu 2: podolog, buty ortopedyczne i co pokrywa NAV
Coroczne badanie stóp, grupy ryzyka i jak często się badać, ile kosztuje podolog oraz dofinansowanie NAV do butów ortopedycznych i wkładek, opłaty własne 2026.
Informacje ogólne, nie porada medyczna. Zmiany w diecie, aktywności i lekach uzgadniaj z lekarzem. Czytaj więcej. Tłumaczenie z norweskiego oryginału. Źródła to strony norweskie. Zasady i stawki dotyczą Norwegii.
Stopy to miejsce, w którym cukrzyca typu 2 wyrządza szkody po cichu. Uszkodzenie nerwów odbiera czucie, słabe krążenie sprawia, że rany goją się powoli, a odcisk, którego nie zauważasz, może zamienić się w owrzodzenie, które zamyka się przez miesiące. Według NHI.no (norweski portal informacji zdrowotnej) 7 do 10 procent wszystkich osób z cukrzycą ma lub miało owrzodzenie stopy. Dobra wiadomość jest taka, że większości z tego można zapobiec dzięki corocznemu badaniu, właściwym butom i szybkiej reakcji, gdy coś się dzieje.
Coroczne badanie stóp u fastlege
Wytyczne Helsedirektoratet (Norweska Dyrekcja Zdrowia) mówią, że wszystkie osoby z cukrzycą typu 2 powinny mieć badane stopy co najmniej raz w roku, od chwili rozpoznania. Badanie trwa kilka minut i składa się z czterech części:
- Czucie. Lekarz przykłada cienki nylonowy filament (monofilament 10 g) do ośmiu punktów na podeszwie stopy. Jeśli nie czujesz nacisku w kilku punktach, czucie jest osłabione. Kamerton przyłożony do dużego palca stosuje się dodatkowo, gdy monofilament daje niepewny wynik.
- Tętno. Lekarz wyczuwa tętno na grzbiecie stopy i za kostką. Brak tętna oznacza osłabione krążenie.
- Kształt. Palce młotkowate, palce szponiaste, obniżony łuk stopy i zrogowaciała skóra (modzele) przenoszą nacisk na miejsca, których skóra nie wytrzymuje.
- Historia. Jeśli miałaś lub miałeś już owrzodzenie albo amputację, ryzyko jest wysokie niezależnie od tego, co pokaże reszta badania.
Na tej podstawie trafiasz do grupy ryzyka, która decyduje o tym, jak często stopy mają być kontrolowane.
| Grupa ryzyka | Co ją charakteryzuje | Kontrola według Helsedirektoratet |
|---|---|---|
| Niskie | Tętno w obu stopach, prawidłowe czucie, brak zniekształceń | Badanie raz w roku |
| Umiarkowane | Brak tętna w jednej stopie, lub osłabione czucie (6 z 8 punktów lub mniej), lub zniekształcenie, lub nie jesteś w stanie samodzielnie sprawdzać stóp | Regularnie podolog oraz badanie stóp na każdej kontroli cukrzycowej |
| Wysokie | Wcześniejsze owrzodzenie lub amputacja, lub brak tętna razem z osłabionym czuciem, lub zrogowaciała skóra razem ze zniekształceniem | Badanie stóp na każdej kontroli cukrzycowej, obuwie odciążające i regularnie podolog |
Zapytaj fastlege (lekarza rodzinnego), w której grupie jesteś. Odpowiedź decyduje zarówno o tym, jak często powinnaś lub powinieneś się badać, jak i o tym, czy masz prawo do obuwia ortopedycznego z NAV (norweski urząd pracy i opieki społecznej).
Podolog: zalecany, ale nierefundowany
Przy umiarkowanym i wysokim ryzyku Helsedirektoratet zaleca regularną opiekę u podologa (fotterapeut). Autoryzowany podolog usuwa zrogowaciałą skórę i odciski, które powodują nacisk, leczy wrastające paznokcie i zakażenia grzybicze oraz wykrywa początki owrzodzeń, zanim sama lub sam je zauważysz. Wielu podologów wykonuje też tę samą ocenę ryzyka co fastlege, z monofilamentem i badaniem tętna.
Jest jednak jedna duża luka w systemie: według Diabetesforbundet (Norweskie Stowarzyszenie Diabetyków) nie istnieje dziś żaden program dofinansowania leczenia u podologa. Płacisz cały rachunek z własnej kieszeni i nie liczy się on do frikort (karty zwolnienia z opłat). Diabetesforbundet działa politycznie na rzecz tego, by osoby ze zwiększonym ryzykiem otrzymywały refundację, tak jak dzieje się w przypadku leczenia stomatologicznego przy periodontitis. Dopóki to się nie zmieni, pielęgnacja stóp u podologa jest wydatkiem, z którym musisz się liczyć. Autoryzowanych podologów znajdziesz na finnfotterapeut.no, do której odsyła Diabetesforbundet.
Buty ortopedyczne i wkładki z NAV
Tu istnieje program dofinansowania, ale wymaga on, byś poszła lub poszedł właściwą drogą. NAV udziela dofinansowania do butów ortopedycznych i wkładek ortopedycznych (fotsenger, indywidualnie dopasowane wkładki do butów) osobom z ograniczoną sprawnością stóp, która trwa lub ma trwać dłużej niż dwa lata. Cukrzyca z uszkodzeniem nerwów, zniekształceniem lub wcześniejszym owrzodzeniem należy do stanów, dla których ten program został stworzony. Wytyczne Helsedirektoratet mówią, że osoby z neuropatią, umiarkowanym lub wysokim ryzykiem powinny mieć obuwie odciążające.
Jak postępować:
- Fastlege kieruje do specjalisty. Za pierwszym razem wniosek do NAV musi wypełnić lekarz szpitalny lub lekarz specjalista. Helsedirektoratet wymienia internistę, ortopedę, neurologa i specjalistę medycyny fizykalnej.
- Specjalista składa wniosek i kieruje do warsztatu ortopedycznego. Warsztat musi mieć umowę z NAV. Tam inżynier ortopeda dopasowuje buty lub wkładki.
- Kolejne wnioski idą przez warsztat. Gdy potrzeba została raz zatwierdzona, warsztat wypełnia wniosek następnym razem, gdy potrzebujesz nowych butów.
NAV pokrywa dojazd do warsztatu najtańszym regularnym środkiem transportu, zobacz artykuł o prawach.
Co płacisz sama lub sam w 2026 roku
| Pomoc | Co to jest | Opłata własna według NAV |
|---|---|---|
| Wkładki ortopedyczne (fotsenger) | Indywidualnie odlewane wkładki, które odciążają punkty nacisku, noszone w obszernych butach | 250 NOK za sztukę, 500 NOK za parę |
| Fabrycznie produkowane buty ortopedyczne | Gotowe buty z dodatkową objętością i odciążającą podeszwą, wcześniej zatwierdzone modele | 1 800 NOK za parę |
| Buty wykonane indywidualnie | Szyte według odlewu stopy, przy dużych zniekształceniach, amputacji lub obrzękach | 741 NOK za parę dla osób powyżej 10 lat, 450 NOK dla dzieci poniżej 10 lat |
Gdy po raz pierwszy przyznano ci buty ortopedyczne, NAV pokrywa do czterech par. Potem pokrywane są do dwóch par na rok kalendarzowy. Opłaty własne nie wchodzą do podstawy frikort, więc dochodzą do opłat własnych u lekarza i w aptece. Stawki są corocznie korygowane, sprawdź nav.no przed złożeniem wniosku.
Diabetesforbundet zwraca uwagę, że dofinansowanie może dotyczyć także regulacji i naprawy obuwia, nie tylko jego nabycia.
Co robisz sama lub sam każdego dnia
Diabetesforbundet pisze, że ciasne buty są najczęstszą przyczyną owrzodzeń stóp przy cukrzycy. Ich rady są proste i takie same jak rady Helsedirektoratet:
- Oglądaj stopy codziennie w dobrym świetle, także między palcami i od spodu. Użyj lusterka albo poproś kogoś o pomoc, jeśli nie dosięgasz.
- Myj stopy w letniej wodzie, dokładnie osuszaj między palcami, smaruj kremem do stóp, ale nie między palcami.
- Zmieniaj skarpety codziennie. Wybieraj skarpety bez ciasnych ściągaczy.
- Nigdy nie chodź boso, także w domu. Sprawdź, czy w bucie nie ma kamyków i nierówności, zanim go założysz.
- Kupuj buty po południu, gdy stopy są największe, z dużą przestrzenią na palce i sztywnym zapiętkiem.
- Obcinaj paznokcie prosto, nie zaokrąglaj rogów.
Jeśli znajdziesz ranę, pęknięcie, zaczerwienienie, miejsce gorące lub obrzęk, skontaktuj się z fastlege tego samego dnia. Rana, która nie boli, nie jest mniej groźna; to uszkodzenie nerwów sprawia, że jej nie czujesz. Poza godzinami otwarcia dzwonisz na legevakt (ostry dyżur) pod numer 116 117.
Jak duży jest ten problem w Norwegii?
NHI podaje, że w 2022 roku w Norwegii wykonano 1,8 amputacji palca, stopy lub nogi na 1 000 osób z cukrzycą i że odsetek ten spada. Owrzodzenia neuropatyczne bez niewydolności krążenia goją się w 90 procentach przypadków, gdy nacisk jest odciążony, a zakażenie leczone. Dlatego coroczna kontrola, podolog i buty znaczą tak wiele: szkoda rzadko jest nieunikniona, najczęściej jest po prostu wykryta za późno.
Przeczytaj więcej o tym, co jeszcze wchodzi w skład corocznej kontroli, w artykule Powikłania i coroczna kontrola.
Najczęstsze pytania
Czy przy cukrzycy mam refundowanego podologa?
Nie. Według Diabetesforbundet nie istnieje dziś żaden program dofinansowania leczenia u podologa (fotterapeut), mimo że Helsedirektoratet zaleca regularną pielęgnację stóp u podologa przy umiarkowanym i wysokim ryzyku. Płacisz z własnej kieszeni. Diabetesforbundet działa na rzecz zmiany tej sytuacji.
Jak często badać stopy przy cukrzycy typu 2?
Co najmniej raz w roku u fastlege (lekarza rodzinnego), od chwili rozpoznania. Przy umiarkowanym ryzyku stopy powinny być dodatkowo sprawdzane na każdej kontroli cukrzycowej, a ty powinnaś lub powinieneś regularnie chodzić do podologa. Przy wysokim ryzyku, czyli po wcześniejszym owrzodzeniu lub amputacji, stopy bada się na każdej kontroli.
Ile kosztują buty ortopedyczne z dofinansowaniem NAV w 2026 roku?
Opłata własna wynosi 1 800 NOK za parę fabrycznie produkowanych butów ortopedycznych i 741 NOK za parę butów wykonanych indywidualnie dla osób powyżej dziesięciu lat, według NAV. Wkładki ortopedyczne (fotsenger) kosztują 250 NOK za sztukę. Te opłaty własne nie liczą się do frikort.
Kto składa do NAV wniosek o buty ortopedyczne?
Za pierwszym razem wniosek musi wypełnić lekarz szpitalny lub lekarz specjalista, na przykład internista lub ortopeda. Fastlege wystawia tam skierowanie. Przy kolejnych potrzebach wniosek wypełnia za ciebie warsztat ortopedyczny.
Ile osób z cukrzycą ma owrzodzenia stóp?
Według NHI 7 do 10 procent wszystkich osób z cukrzycą ma lub miało owrzodzenie stopy. W 2022 roku w Norwegii wykonano 1,8 amputacji na 1 000 osób z cukrzycą, a odsetek ten spada. Owrzodzenia bez niewydolności krążenia goją się w 90 procentach przypadków przy odciążeniu i leczeniu zakażenia.
Źródła
- Diabetisk fot og nevropati · Helsedirektoratet
- Ortopediske sko · NAV
- Ortoser · NAV
- Slik tar du vare på føttene dine · Diabetesforbundet
- Rett til økonomisk støtte · Diabetesforbundet
- Diabetisk fotsår: hvordan oppstår et diabetisk fotsår? · NHI.no
- Nerveskader ved diabetes: den nevropatiske fot · NHI.no
Zastrzeżenie. Treść tej strony to informacje ogólne, nie porada medyczna. Nie zastępuje badania, diagnozy ani leczenia u lekarza. Zmiany w diecie, aktywności fizycznej, wadze lub lekach zawsze uzgadniaj ze swoim lekarzem rodzinnym (fastlege) lub innym personelem medycznym. Nie zmieniaj ani nie odstawiaj leków na własną rękę. W razie niepokoju skontaktuj się z fastlege lub ostrym dyżurem (legevakt, 116 117), a w nagłym zagrożeniu dzwoń pod 113. Przeczytaj pełne zastrzeżenia.