دەرمانەکانی شەکرەی جۆری 2
تێڕوانینێک بۆ ئەو دەرمانانەی لە نەرویج بەکار دەهێنرێن، چی دەکەن، کامیان یەکەم هەڵبژاردەن، و چی بۆ blå resept (ڕەچەتەی شین) دەگونجێت.
زانیاریی گشتییە و ئامۆژگاریی پزیشکی نییە. گۆڕانکاری لە خۆراک، چالاکی و دەرماندا لەگەڵ پزیشکەکەت بکە. زیاتر بخوێنەوە. لە دەقە ڕەسەنە نەرویجییەکەوە وەرگێڕدراوە. سەرچاوەکان پەڕەی نەرویجین. یاسا و بڕە پارەکان بۆ نەرویج دەگونجێن.
سەرەتا شێوازی ژیان، پاشان دەرمان
ڕێنماییی Helsedirektoratet (بەڕێوەبەرایەتیی تەندروستیی نەرویج) ڕوونە: خۆراک و چالاکیی جەستەیی یەکەم هەڵبژاردەن. دەرمان زیاد دەکرێت کاتێک ئەمانە بەس نین بۆ گەیشتن بە ئامانجی چارەسەر، یان کاتێک شەکری خوێن لە کاتی دەستنیشانکردندا بەرزە. زۆر کەس زوو دەست بە دەرمان دەکەن، و دەتوانن دواتر کەمی بکەنەوە ئەگەر شێوازی ژیان ئەنجامی هەبوو. ئەمە هەمیشە دەبێت بە ڕاوێژی پزیشک بێت.
مێتفۆرمین یەکەم هەڵبژاردەیە
کاتێک دەرمان پێویست دەبێت، Helsedirektoratet مێتفۆرمین (metformin) وەک یەکەم دەرمان ڕادەسپێرێت، بە مەرجێک بەرگەی بگریت و کەمیی کاری گورچیلەت نەبێت کە دژی بێت. مێتفۆرمین وا دەکات جگەر کەمتر شەکر بەربداتەوە و هەستیاریی ئینسولین زیاد دەکات. بە تەنها دابەزینی شەکری خوێن دروست ناکات، کاریگەریی خراپی لەسەر کێش نییە، و هەرزانە. باوترین کاریگەریی لاوەکی کێشەی گەدەیە، کە زۆرجار بە زیادکردنی هێواشی ژەمەکە لادەچێت.
دەرمانەکان دوای مێتفۆرمین
ئەگەر مێتفۆرمین بەس نەبوو، دەرمانی دواتر بەپێی هەموو وێنەی مەترسییەکەت هەڵدەبژێردرێت: کێش، نەخۆشیی دڵ و بۆرییەکانی خوێن، کاری گورچیلە و مەترسیی دابەزینی شەکری خوێن.
| گروپ | نموونە (مادەی کارا) | چی دەکات | شایەنی زانینە |
|---|---|---|---|
| SGLT2 inhibitors | empagliflozin، dapagliflozin | گورچیلەکان شەکر لە میزدا دەردەکەن | پاراستنی سەلمێنراوی دڵ و گورچیلە. کەمێک کەمبوونەوەی کێش. مەترسیی زیاتری هەوکردنی ڕێڕەوی میز و کەڕوو. |
| GLP-1 analogues | semaglutide (Ozempic)، liraglutide، dulaglutide | لە کاتی نانخواردندا ئینسولین زیاد دەکات، ئارەزووی خواردن کەم دەکاتەوە | زۆرجار کەمبوونەوەی بەرچاوی کێش. دڵ دەپارێزێت. دەرزی، هەفتانە یان ڕۆژانە. دڵتێکهەڵاتن لە سەرەتادا. |
| DPP-4 inhibitors | sitagliptin، linagliptin | دابەزاندنی سووکی شەکری خوێن | کاریگەریی لاوەکیی کەم، کێش ناگۆڕێت، کاریگەریی لاوازتر. |
| سولفۆنیل یوریا | glimepiride، glipizide | بەرهەمهێنانی ئینسولین زیاد دەکات | هەرزانە، بەڵام دەتوانێت دابەزینی شەکری خوێن و زیادبوونی کێش دروست بکات. |
| ئینسولین | درێژخایەن، خێراکار | جێگەی ئەوە دەگرێتەوە کە جەستە کەمی هەیە | ڕادەسپێردرێت کاتێک HbA1c سەرووی 86 mmol/molە، شەکری خوێنی بەتاڵی سەرووی 15ە، یان لە کاتی نیشانەی ڕووندا. |
Helsedirektoratet دەری دەخات کە SGLT2 inhibitors و GLP-1 analogues کاریگەریی سەلمێنراویان لەسەر نەخۆشیی دڵ و بۆرییەکانی خوێن و نەخۆشیی گورچیلە هەیە، و ئەو نەخۆشانەی کێشیان زیادە زۆرجار ئەو دەرمانانە پێ باشترە کە کێش کەم دەکەنەوە.
Blå resept (ڕەچەتەی شین)
شەکرەی جۆری 2 مافی دەرمانی دابەزێنەری شەکری خوێن بە blå resept (ڕەچەتەی شین، دەرمانی پشتگیریکراو) دەدات. بۆ هەندێک دەرمان مەرجی تایبەت هەیە. بۆ نموونە، دوای گۆڕانکارییەکانی 2024، بەکارهێنانی Ozempic بە blå resept دەبێت بەوە پاساو بدرێت کە مێتفۆرمین تاقی کراوەتەوە، و نەخۆشیی دڵ و بۆرییەکانی خوێن یان مەترسیی بەرز هەیە. Diabetesforbundet (کۆمەڵەی شەکرەی نەرویج) تێڕوانینێکی نوێکراوەی هەیە دەربارەی ئەوەی چی دەگونجێت.
egenandel (بەشی خۆت لە تێچوون) دەدەیت تا دەگەیتە سنووری frikort (کارتی لێبووردن لە پارەدان)، پاشان تا کۆتایی ساڵ بێبەرامبەرە. لە مافەکاندا زیاتر بخوێنەوە.
دەرمان بۆ دڵ و گورچیلە
زۆربەی ئەو کەسانەی شەکرەی جۆری 2یان هەیە ئەمانەشیان پێشکەش دەکرێت:
- دەرمانی پەستانی خوێن ئەگەر پەستانی خوێن سەرووی ئامانجەکە بێت، زۆرتر ACE inhibitor یان angiotensin II receptor blocker، کە گورچیلەکانیش دەپارێزن.
- ستاتین (دابەزێنەری کۆلیسترۆڵ) بۆ زۆربەی کەسانی سەرووی 40 ساڵ، چونکە مەترسیی جەڵتەی دڵ و جەڵتەی مێشک لە شەکرەدا زیاترە.
ئەمە بەشێکی هێندە گرنگی چارەسەرە وەک شەکری خوێن.
پرسیار بۆ پزیشک
- بۆچی بەتایبەتی ئەم دەرمانە بۆ من؟
- ئایا دەتوانێت دابەزینی شەکری خوێن دروست بکات، و لەو کاتەدا چی بکەم؟
- ئەگەر کێشم کەم کردەوە یان ژمارەکانم باشتر بوون، ژەمەکە چی لێ دێت؟
- ئایا لەسەر blå resept هەیە، و مەرجێک هەیە کە دەبێت پڕی بکەمەوە؟
بابەتی داهاتوو دەربارەی ئەوەیە کە چارەسەرەکە دەبێت ڕێگری لێ بکات: ئاڵۆزییەکان و پشکنینی ساڵانە.
ئەوەی کاتێک بە کتوپڕی نەخۆش دەکەویت لەگەڵ دەرمانەکاندا دەیکەیت، لە نەخۆشی لەگەڵ شەکرەی جۆری 2دا نووسراوە.
پرسیارە باوەکان
کام دەرمان یەکەم هەڵبژاردەیە لە شەکرەی جۆری 2دا؟
مێتفۆرمین (metformin)، بەپێی ڕێنماییی Helsedirektoratet، بە مەرجێک بەرگەی بگریت و کاری گورچیلەت بە ڕادەی پێویست باش بێت.
ئایا Ozempic بە blå resept وەردەگرم؟
تەنها بە مەرجی دیاریکراو. دوای گۆڕانکارییەکانی 2024، دەبێت مێتفۆرمین تاقی کرابێتەوە، و دەبێت نەخۆشیی دڵ و بۆرییەکانی خوێن یان مەترسیی بەرز هەبێت. Diabetesforbundet تێڕوانینێکی نوێکراوەی هەیە، و پزیشک بڕیار دەدات.
ئەگەر کێشم کەم کردەوە دەتوانم دەرمانەکان بوەستێنم؟
لەوانەیە، بەڵام تەنها بە ڕاوێژی پزیشک. ژەمەکە لەلایەن پزیشکەوە کەم دەکرێتەوە بە پێی باشبوونی ژمارەکان. هەرگیز بە خۆت مەیوەستێنە.
کام دەرمانانە شەکری خوێن دادەبەزێنن بە ڕادەی مەترسیدار؟
ئینسولین و سولفۆنیل یوریا. مێتفۆرمین، SGLT2 inhibitors، GLP-1 analogues و DPP-4 inhibitors بە تەنها بە شێوەی ئاسایی دابەزینی شەکری خوێن دروست ناکەن.
بۆچی کە شەکرەم هەیە ستاتین و دەرمانی پەستانی خوێن وەردەگرم؟
چونکە مەترسیی جەڵتەی دڵ و جەڵتەی مێشک لە شەکرەدا زیاترە. پەستانی خوێن و کۆلیسترۆڵ بە هەمان ئەندازەی شەکری خوێن گرنگن بۆ دوورکەوتنەوە لە ئاڵۆزییەکان.
سەرچاوەکان
- Blodsukkersenkende behandling og behandlingsmål ved diabetes type 2 · Helsedirektoratet
- Metformin som førstevalg ved diabetes type 2 · Helsedirektoratet
- Valg av blodsukkersenkende legemiddel etter metformin · Helsedirektoratet
- Blodsukkersenkende medisiner · Diabetesforbundet
- Derfor kan flere med diabetes type 2 miste Ozempic på blå resept · Diabetesforbundet
- Markant økning i bruken av vektreduserende legemidler · Folkehelseinstituttet (FHI)
ئاگاداری. ناوەڕۆکی ئەم پەڕەیە زانیاریی گشتییە و ئامۆژگاریی پزیشکی نییە. جێگەی پشکنین، دەستنیشانکردن یان چارەسەر لای پزیشک ناگرێتەوە. هەر گۆڕانکارییەک لە خۆراک، چالاکیی جەستەیی، کێش یان دەرماندا هەمیشە دەبێت لەگەڵ پزیشکی خێزان (fastlege) یان کارمەندێکی تری تەندروستی بکرێت. خۆت دەرمانەکەت مەگۆڕە یان مەیوەستێنە. ئەگەر نیگەرانیت پەیوەندی بە پزیشکی خێزان یان فریاکەوتنی پزیشکی (legevakt، 116 117) بکە، و لە دۆخی کتوپڕدا پەیوەندی بە 113 بکە. هەموو ڕاگەیاندنی بەرپرسیارێتییەکە بخوێنەوە.