چالاکیی جەستەیی لە شەکرەی جۆری 2دا
جووڵە ڕاستەوخۆ شەکری خوێن دادەبەزێنێت و خانەکان هەستیارتر دەکات بەرامبەر ئینسولین. ئەمانە ڕاسپاردە نەرویجییەکانن و چۆن دەست پێ بکەیت.
زانیاریی گشتییە و ئامۆژگاریی پزیشکی نییە. گۆڕانکاری لە خۆراک، چالاکی و دەرماندا لەگەڵ پزیشکەکەت بکە. زیاتر بخوێنەوە. لە دەقە ڕەسەنە نەرویجییەکەوە وەرگێڕدراوە. سەرچاوەکان پەڕەی نەرویجین. یاسا و بڕە پارەکان بۆ نەرویج دەگونجێن.
بۆچی جووڵە ئەوەندە باش کار دەکات
کاتێک ماسولکەکان کار دەکەن، شەکر لە خوێنەوە وەردەگرن بێ ئەوەی پشت بە ئینسولین ببەستن. کاریگەرییەکە چەندین کاتژمێر دوای چالاکییەکە دەمێنێتەوە. بە تێپەڕبوونی کات، ڕاهێنانی بەردەوام وا دەکات خانەکان باشتر وەڵامی ئینسولین بدەنەوە، واتە بەرگریی ئینسولین کەم دەبێتەوە. Helsedirektoratet (بەڕێوەبەرایەتیی تەندروستیی نەرویج) دەڵێت چالاکیی جەستەیی بەپێی ڕاسپاردەکان بۆ ماوەی شەش تا هەشت هەفتە دەتوانێت HbA1c بە نزیکەی 5 تا 8 mmol/mol دابەزێنێت، و پەستانی خوێنیش دادەبەزێنێت. لە کەسانی شەکرەی جۆری 2 (type 2 diabetes)دا، چالاکیی بەردەوام پەیوەستە بە مردنی بە شێوەیەکی بەرچاو کەمتر بەهۆی نەخۆشییەکانی دڵ و بۆرییەکانی خوێنەوە.
بە واتایەکی تر ئەمە دەرمانە، و Helsedirektoratet لەگەڵ خۆراکدا وەک یەکەم هەڵبژاردە لە چارەسەردا باسی دەکات.
ڕاسپاردەکان لە نەرویج
ڕێنماییی Helsedirektoratet بۆ شەکرەی جۆری 2 ئەمانە ڕادەسپێرێت:
- لانیکەم 150 خولەک لە هەفتەیەکدا بە توندیی مامناوەند تا بەرز، دابەشکراو لەسەر لانیکەم سێ ڕۆژ، و نابێت زیاتر لە دوو ڕۆژ لە دوای یەک بێ چالاکی بێت.
- ڕاهێنانی هێز دوو تا سێ جار لە هەفتەیەکدا، جگە لەو 150 خولەکە. تێکەڵەی بەرگەگرتن و هێز باشترین کاریگەری لەسەر شەکری خوێن دەدات.
- ماوە درێژەکانی دانیشتن بشکێنە بە پشووی کورت کە تێیدا هەڵدەستیت و کەمێک دەڕۆیت.
توندیی مامناوەند واتە گەرم دەبیت و کەمێک هەناسەت سوار دەبێت، بەڵام هێشتا دەتوانیت قسە بکەیت. ڕۆیشتنی خێرا دەژمێردرێت.
چۆن دەست پێ بکەیت
ئەگەر ئەمڕۆ کەم چالاکیت، لە خوار ڕاسپاردەکەوە دەست پێ بکە و بە هێواشی زیادی بکە. ئەو چالاکییەی بەڕاستی دەیکەیت ئەوەیە کە دەژمێردرێت.
- بڕۆ. بیست خولەک ڕۆیشتنی خێرا دوای نانی ئێوارە یەکێکە لە سادەترین هەنگاوەکان کە هەن، و بەرزبوونەوەی شەکری خوێن دوای ژەمەکە کەم دەکاتەوە.
- شتێک بدۆزەرەوە کە حەزی لێ دەکەیت. پاسکیلسواری، مەلەوانی، سەما، کاری باخچە و خلیسکێنەی بەفر هەموویان دەژمێردرێن. پێویستت بە هۆڵی وەرزش نییە.
- هێز زیاد بکە. دانیشتن و هەستانەوە (squat)، هەنگاوی درێژ بۆ پێشەوە، پاڵنانی دیوار و هەڵگرتنی کیسەی قورسی کڕین ڕاهێنانی هێزن. دوو جار لە هەفتەیەکدا بەسە.
- ژیانی ڕۆژانە بەکاربهێنە. پەیژە لە جیاتی بەرزکەرەوە، یەک وێستگە پێشتر لە پاس دابەزە، و کاتێک دەتوانیت لە جیاتی دانیشتن ڕابوەستە.
Frisklivssentral (ناوەندی ژیانی تەندروست)ی شارەوانی ڕاهێنانی گروپی هەیە کە ڕێک بۆ ئەو کەسانە گونجێنراوە کە تازە دەست پێ دەکەن. fastlege (پزیشکی خێزان) دەتوانێت ڕەوانەت بکات.
ئەگەر ئەو دەرمانانە بەکاربهێنیت کە دەتوانن شەکری خوێن دابەزێنن
ئینسولین و سولفۆنیل یوریا دەتوانن لە کاتی چالاکی و دوای چالاکیدا شەکری خوێنی زۆر نزم دروست بکەن (føling). مێتفۆرمین و زۆربەی دەرمانە نوێیەکان ئەمە ناکەن. ئەگەر ئینسولین یان سولفۆنیل یوریا بەکاربهێنیت:
- پێش دەستپێکردن شەکری خوێنت بپێوە
- شتێکی شەکردار لەبەردەستدا بێت
- لەگەڵ پزیشک دەربارەی گۆڕینی ژەم لە ڕۆژانی ڕاهێناندا قسە بکە
پێ و چاو
Helsenorge (دەروازەی فەرمیی تەندروستی) پێڵاوی باش و پشکنینی ڕۆژانەی پێیەکان ڕادەسپێرێت، بەتایبەتی ئەگەر هەستت کەم بووبێتەوە. ئەگەر نەخۆشیی چاوی ناسراوت هەیە (retinopathy)، پێش ڕاهێنانی هێزی قورس لەگەڵ پزیشکی چاو ڕوونی بکەرەوە.
کاریگەرییەکە خۆت بپێوە
شەکری خوێن پێش و دوای پیاسەیەک خێراترین وەڵامە کە دەتوانیت وەریبگریت بۆ ئەوەی بزانیت کار دەکات. زۆر کەس بینینی دابەزینی ژمارەکە بە هاندەر دەبینن. پێوانی خۆیی و تۆمارکردن ئاسانتری دەکات بە پزیشک پیشان بدەیت چی کار دەکات.
ئەگەر شێوازی ژیان بەس نەبوو چی؟ بابەتی داهاتوو: دەرمانەکانی شەکرەی جۆری 2.
پرسیارە باوەکان
لە شەکرەی جۆری 2دا چەند چالاکیی جەستەیی ڕادەسپێردرێت؟
بەپێی Helsedirektoratet، لانیکەم 150 خولەک لە هەفتەیەکدا بە توندیی مامناوەند تا بەرز کە لە لانیکەم سێ ڕۆژدا دابەش بووبێت، لەگەڵ ڕاهێنانی هێز دوو تا سێ جار لە هەفتەیەکدا.
ڕاهێنان چەند دەتوانێت HbA1c دابەزێنێت؟
Helsedirektoratet دەڵێت چالاکی بەپێی ڕاسپاردەکان بۆ ماوەی شەش تا هەشت هەفتە دەتوانێت HbA1c بە نزیکەی 5 تا 8 mmol/mol دابەزێنێت، و پەستانی خوێنیش دادەبەزێنێت.
دەکرێت بەهۆی ڕاهێنانەوە شەکری خوێنم دابەزێت؟
بەڵێ، ئەگەر ئینسولین یان سولفۆنیل یوریا بەکاربهێنیت. پێش دەستپێکردن شەکری خوێنت بپێوە، شتێکی شەکردار لەبەردەستدا بێت، و لەگەڵ پزیشک دەربارەی گۆڕینی ژەم قسە بکە. مێتفۆرمین و زۆربەی دەرمانە نوێیەکان دابەزینی شەکری خوێن دروست ناکەن.
ئایا ڕۆیشتنی خێرا وەک ڕاهێنان دەژمێردرێت؟
بەڵێ. ڕۆیشتنی خێرا توندیی مامناوەندە، و پیاسەیەک دوای نانخواردن بەرزبوونەوەی شەکری خوێن کەم دەکاتەوە.
سەرچاوەکان
- Fysisk aktivitet ved diabetes type 2 · Helsenorge
- Fysisk aktivitet ved diabetes type 2 (retningslinje) · Helsedirektoratet
- Fysisk aktivitet i forebygging og behandling: personer med diabetes type 2 · Helsedirektoratet
- Sunt kosthold og aktivitet · Diabetesforbundet
ئاگاداری. ناوەڕۆکی ئەم پەڕەیە زانیاریی گشتییە و ئامۆژگاریی پزیشکی نییە. جێگەی پشکنین، دەستنیشانکردن یان چارەسەر لای پزیشک ناگرێتەوە. هەر گۆڕانکارییەک لە خۆراک، چالاکیی جەستەیی، کێش یان دەرماندا هەمیشە دەبێت لەگەڵ پزیشکی خێزان (fastlege) یان کارمەندێکی تری تەندروستی بکرێت. خۆت دەرمانەکەت مەگۆڕە یان مەیوەستێنە. ئەگەر نیگەرانیت پەیوەندی بە پزیشکی خێزان یان فریاکەوتنی پزیشکی (legevakt، 116 117) بکە، و لە دۆخی کتوپڕدا پەیوەندی بە 113 بکە. هەموو ڕاگەیاندنی بەرپرسیارێتییەکە بخوێنەوە.