مۆڵەتی نەخۆشی، NAV و شەکرەی جۆری 2: چی دەتوانیت وەربگریت، و لە کوێ داوا بکەیت
مۆڵەتی نەخۆشی لە شەکرەی جۆری 2دا، ڕێکخستن بەپێی مادەی 4-6ی یاسای ژینگەی کار، grunnstønad بە ڕێژەکانی 2026، و کەی AAP و موچەی کەمئەندامی گونجاون.
زانیاریی گشتییە و ئامۆژگاریی پزیشکی نییە. گۆڕانکاری لە خۆراک، چالاکی و دەرماندا لەگەڵ پزیشکەکەت بکە. زیاتر بخوێنەوە. لە دەقە ڕەسەنە نەرویجییەکەوە وەرگێڕدراوە. سەرچاوەکان پەڕەی نەرویجین. یاسا و بڕە پارەکان بۆ نەرویج دەگونجێن.
دەستنیشانکردن بەس نییە، دەرئەنجامەکان دەژمێردرێن
Diabetesforbundet (کۆمەڵەی شەکرەی نەرویج) بە سادەیی دەیڵێت: پارە وەرناگریت چونکە شەکرەت هەیە، بەڵکو چونکە شەکرەکە دەرئەنجامی بۆ تۆ هەیە. بۆ زۆربەی کەسانی جۆری 2 ئەمە پەیوەندیی بە ڕێکخستن و ڕۆژی تاک بە ئامادەنەبوونەوە هەیە. لە کاتی ئاڵۆزییەکاندا ڕێکخستنە قورسترەکان دەتوانن گونجاو ببن. لێرەدا بە ڕێکخستنەکاندا دەچین لە سووکترینەوە بۆ قورسترین، بە ڕێژەکانی 2026 لە شوێنێک کە هەن.
مۆڵەتی نەخۆشی (sykmelding)
Sykepenger (موچەی نەخۆشی) وەک یاسایەکی سەرەکی پێویستی بەوە هەیە کە بەهۆی نەخۆشییەوە ناتوانای کار بیت. ڕێنماییی مۆڵەتی نەخۆشیی Helsedirektoratet (بەڕێوەبەرایەتیی تەندروستیی نەرویج) جیاوازی باس دەکات کە لە شەکرەدا پەیوەندیدارن:
- لە ژێر چارەسەردایت، و پزیشک پشتڕاستی دەکاتەوە کە چارەسەرەکە پێویستی دەکات کار نەکەیت
- پشکنینی کۆنترۆڵی پێویست کە لانیکەم 24 کاتژمێر ئامادەنەبوون پێویستە، کاتی گەشتیش ژمێردراو
- بەشداری لە هەنگاوێکی ئاڕاستەکراو بەرەو کاردا
خولێکی سەرەتایی بۆ شەکرەی جۆری 2 (type 2 diabetes) لە نەخۆشخانەدا دەتوانێت بکەوێتە ژێر «چارەسەر» ئەگەر پزیشک بەم شێوەیە هەڵیبسەنگێنێت. Diabetesforbundet بیرت دەخاتەوە کە هەموو ئەوانەی تازە نەخۆشییەکەیان بۆ دەستنیشان کراوە مافی فێرکردنیان هەیە، و fastlege (پزیشکی خێزان) دەبێت ڕەوانەیان بکات. کاتێک ڕەوانەکردنەکە دەنووسرێت، داوای مۆڵەتی نەخۆشی بۆ ڕۆژەکانی خولەکە لە پزیشک بکە. سەرنج بدە کە opplæringspenger (پارەی فێرکردن) لە NAVەوە شتێکی ترە: پارەیەکە بۆ دایک و باوکێک کە دەبێت فێری چاودێریکردنی منداڵێکی خاوەن نەخۆشیی درێژخایەن ببن، و بۆ نەخۆشیی خۆت ناگونجێت.
مۆڵەتی نەخۆشیی پلەبەندی، بۆ نموونە 20 یان 50 لە سەد، دەتوانێت لە ماوەیەکی ڕێکخستنی دەرماندا یان کاتێک شەکری خوێن ناجێگیرە بگونجێت. مۆڵەتی نەخۆشی لای fastlege وەردەگریت، و مۆڵەتەکە لە nav.noدایە.
لێبووردن لە ماوەی خاوەنکار
خاوەنکار پارەی یەکەم 16 ڕۆژی ئامادەنەبوونێکی نەخۆشی دەدات. ئەگەر نەخۆشییەکی درێژخایەن یان کرۆنیکت هەیە کە مەترسیی ئامادەنەبوونی بەتایبەتی زۆر دەدات، تۆ یان خاوەنکار دەتوانن داوا لە NAV (دەزگای کار و خۆشگوزەرانیی نەرویج) بکەن کە بیمەی نیشتمانی لە جیاتی خاوەنکار موچەی نەخۆشی لە ماوەی خاوەنکاردا بدات. NAV وەک ڕێنمایی تێکڕای 35 ڕۆژی ئامادەنەبوون یان زیاتر لە ساڵێکدا بەکار دەهێنێت. بڕیارەکە لەگەڵ تۆ دەڕوات، نەک کارەکە، و لەو ڕۆژەوە کارا دەبێت کە NAV داواکارییەکەی وەرگرت. ڕێکخستنەکە هیچ تێچوویەکی بۆ تۆ نییە، بەڵام وات لێ دەکات بۆ خاوەنکار کەمتر گران بیت، و Diabetesforbundet وەک ئامرازێک بۆ پاراستنی کارەکە باسی دەکات. داواکارییەکە بە دیجیتاڵی لە nav.no دەنێردرێت.
ڕێکخستن بەپێی مادەی 4-6ی یاسای ژینگەی کار
مادەی § 4-6ی یاسای ژینگەی کار (arbeidsmiljøloven) ئەرک لەسەر خاوەنکار دادەنێت تا ئەو ڕادەیەی ممکینە هەنگاوی پێویست جێبەجێ بکات، بۆ ئەوەی کارمەندێک کە توانای کارکردنی بەهۆی نەخۆشییەوە کەم بووەتەوە بتوانێت بەردەوام بێت یان کارێکی گونجاو وەربگرێت. لە شەکرەی جۆری 2دا بە زۆری شتی بچووکن:
- پشووی جێگیر بۆ پێوان و نانخواردن
- دەرفەتی هەبوونی خۆراک و گلووکۆز لەبەردەستدا
- شیفتی پێشبینیکراو لە چارەسەری ئینسولیندا
- مۆڵەت بۆ پشکنین لە کاتی ڕۆژدا
ئەگەر لە مۆڵەتی نەخۆشیدایت، هەمان مادە دەڵێت خاوەنکار دەبێت لەگەڵ تۆدا پلانێکی بەدواداچوون دابنێت لە درەنگترین کاتدا دوای چوار هەفتە، و لە مۆڵەتی نەخۆشیی تەواودا لە درەنگترین کاتدا دوای حەوت هەفتە بانگت بکات بۆ کۆبوونەوەی گفتوگۆ. ئەرکت لەسەر نییە دەستنیشانکردنەکە بە خاوەنکار بڵێیت، بەڵام دەبێت بڵێیت چیت پێویستە بۆ وەرگرتنی ڕێکخستن. Diabetesforbundet ئاماژە بەوە دەکات کە یاسای یەکسانی و دژە-جیاکاری جیاکاری بەهۆی کەمبوونەوەی توانای کارکردنەوە قەدەغە دەکات، و Likestillings- og diskrimineringsombudet (ئۆمبودی یەکسانی و دژە-جیاکاری) ڕێنماییی بێبەرامبەر دەدات.
Grunnstønad (یارمەتیی بنەڕەتی)
Grunnstønad لە NAVەوە ئەو خەرجییە زیادە بەردەوامانە دەگرێتەوە کە بەهۆی نەخۆشییەوە هەتە. دەرمان، egenandel یان ئامرازی blå resept ناگرێتەوە، و خەرجییەکان بە شێوەی ئاسایی دەبێت دوو تا سێ ساڵ یان زیاتر بخایەنن.
| ڕێژە (2026) | بۆ هەر مانگێک |
|---|---|
| ڕێژەی 1 (کەمترین) | NOK 752 |
| ڕێژەی 6 (بەرزترین) | NOK 3,744 |
خەرجییە زیادەکان دەبێت لانیکەم بەرامبەری ڕێژەی 1 بن، واتە NOK 752 لە هەر مانگێکدا، و دەبێت بەڵگەدار بکرێن. بەپێی NAV ڕێژەکان لە 2024ەوە نەگۆڕاون. ڕێژەی ئێستا لە nav.no بپشکنە.
لە شەکرەدا کەس کەم دەگاتە ئاستەکە. خۆراکی گرانتر بۆ هەندێک دەستنیشانکردن وەک cøliaki بەپێی ڕێژەی جێگیر grunnstønad دەدات، بەڵام شەکرە لە ناویاندا نییە. لەو کاتەدا دەبێت خەرجیی زیادەی ڕاستەقینە بەڵگەدار بکەیت، و خۆراکێکی تەندروستی ئاسایی لە شەکرەی جۆری 2دا بە شێوەی ئاسایی بە گرانتر دانانرێت. خەرجیی گواستنەوە و کۆنبوونی جل دەتوانن لە کاتی ئاڵۆزییەکانی وەک برینی پێ یان لەدەستدانی بینیندا بژمێردرێن. لە nav.no داوا بکە، و نامەی پزیشک و پسوولەکان پێوە بکە.
AAP و موچەی کەمئەندامی
ئەم ڕێکخستنانە بۆ تۆن ئەگەر چیتر ناتوانیت بە تەواوی کار بکەیت، و لە شەکرەی جۆری 2دا نزیکەی هەمیشە ئاڵۆزییەکانن کە بنەما دەدەن: نەخۆشیی دڵ و بۆرییەکانی خوێن، کەمکاریی گورچیلە، نەخۆشیی دەمار، لەدەستدانی بینین یان بڕینەوەی ئەندام. دەربارەی ئاڵۆزییەکان بخوێنەوە.
| Arbeidsavklaringspenger (AAP، پارەی ڕوونکردنەوەی کار) | Uføretrygd (موچەی کەمئەندامی) | |
|---|---|---|
| مەرج بۆ توانای کەمبووەوە | توانای کار لانیکەم 50 لە سەد بەهۆی نەخۆشییەوە کەم بووەتەوە | توانای داهات بە بەردەوامی لانیکەم 50 لە سەد کەم بووەتەوە (40 لە سەد ئەگەر AAPت هەیە) |
| هۆکار | نەخۆشی دەبێت هۆکارێکی بەشداری گرنگ بێت | نەخۆشیی بەردەوام دەبێت هۆکاری سەرەکی بێت |
| پێش داواکردن | پێویستت بە چارەسەر یان یارمەتی لە NAVەوەیە بۆ گەڕانەوە | چارەسەر و هەنگاوی ئاڕاستەکراو بەرەو کار دەبێت تاقی کرابنەوە |
| تەمەن | 18 تا 67 ساڵ | 18 تا 67 ساڵ |
| ماوە | تا 3 ساڵ، دەتوانرێت تا 2 ساڵ درێژ بکرێتەوە | بەردەوام، بە سنووری داهاتی ساڵانە |
هەردووکیان لە nav.no داوا دەکرێن. NAV دەڵێت کاتی مامەڵەکردن بۆ AAP بە شێوەی ئاسایی نزیکەی 16 هەفتەیە، بۆیە لە کاتێکی باشدا پێش ئەوەی موچەی نەخۆشی دوای یەک ساڵ کۆتایی بێت داوا بکە. زوو پەیوەندی بە ڕێنماییکەری NAVەوە بکە، باشترە لە کاتێکدا هێشتا لە مۆڵەتی نەخۆشیدایت.
لە کوێ داوا بکەیت، کۆکراوە
| ڕێکخستن | لە کوێ |
|---|---|
| مۆڵەتی نەخۆشی | fastlege، لە nav.no بەدواداچوونی بۆ دەکرێت |
| لێبووردن لە ماوەی خاوەنکار | nav.no، داواکاری لە تۆوە یان لە خاوەنکارەوە |
| ڕێکخستن | خاوەنکار، ئەگەر پێویست بوو نوێنەری سەندیکا یان نوێنەری سەلامەتی |
| Grunnstønad | nav.no، بە نامەی پزیشک و بەڵگەنامەوە |
| AAP و موچەی کەمئەندامی | nav.no، دوای گفتوگۆ لەگەڵ ڕێنماییکەری NAV |
| تانە لە بڕیاری NAV | nav.no لە ماوەی وادەی ناو بڕیارەکەدا، پاشان Trygderetten (دادگای بیمەی کۆمەڵایەتی) |
ئەگەر ڕەت کرایەوە، داوای هۆکارەکە بکە و لە ماوەی وادەکەدا تانە بدە. ئەندامانی Diabetesforbundet دەتوانن لە ناوەندی مافەکانی FFO یارمەتی وەربگرن. زیاتر دەربارەی ئەوەی لە ژیانی ڕۆژانەدا لە کوێ پشتگیری دەدۆزیتەوە لە یارمەتی و پشتگیریدا نووسراوە.
پرسیارە باوەکان
ئایا دەتوانم بەهۆی شەکرەی جۆری 2وە مۆڵەتی نەخۆشی وەربگرم؟
دەستنیشانکردنەکە بە تەنها بە دەگمەن مۆڵەتی نەخۆشی دەدات. دەتوانیت مۆڵەتی نەخۆشی وەربگریت کاتێک نەخۆشییەکە ناتوانای کارت دەکات، کاتێک چارەسەر پێویستی بە ئامادەنەبوون هەیە، یان لە کاتی پشکنینێکی کۆنترۆڵدا کە بە گەشتەکەوە زیاتر لە شەو و ڕۆژێک دەخایەنێت. پزیشک ئەمە هەڵدەسەنگێنێت.
ئایا دەتوانم بۆ چوون بۆ خولی شەکرە مۆڵەتی نەخۆشی وەربگرم؟
بەڵێ، ئەگەر پزیشک خولەکە وەک چارەسەرێکی پێویست هەڵبسەنگێنێت و پشتڕاستی بکاتەوە کە پێویستی بە ئامادەنەبوون لە کار هەیە. لە بەرامبەردا opplæringspenger (پارەی فێرکردن) لە NAVەوە تەنها بۆ دایک و باوکە کە دەبێت فێری چاودێریکردنی منداڵێکی نەخۆش ببن.
grunnstønad چییە، و ئایا لە شەکرەدا وەری دەگرم؟
Grunnstønad (یارمەتیی بنەڕەتی) خەرجیی زیادەی بەردەوام بەهۆی نەخۆشییەوە دەگرێتەوە، نەک دەرمان. خەرجییە زیادەکان دەبێت لانیکەم بەرامبەری ڕێژەی 1 بن، کە لە 2026دا NOK 752ە لە هەر مانگێکدا. شەکرەی جۆری 2 بە دەگمەن خەرجیی زیادەی بەڵگەداری ئەوەندە گەورە دەدات، بۆیە ئاستەکە بەرزە.
ئایا مافی ڕێکخستنم لە کاردا هەیە لەگەڵ شەکرەدا؟
بەڵێ. مادەی § 4-6ی یاسای ژینگەی کار ئەرک لەسەر خاوەنکار دادەنێت تا ئەو ڕادەیەی ممکینە ڕێکخستن بکات کاتێک توانای کارکردن بەهۆی نەخۆشییەوە کەم بووەتەوە. بۆ شەکرە زۆرجار پەیوەندیی بە پشوو بۆ پێوان و نانخواردن و کاتی کاری پێشبینیکراوەوە هەیە.
ئایا شەکرەی جۆری 2 مافی موچەی کەمئەندامی دەدات؟
بە تەنها نا. Uføretrygd (موچەی کەمئەندامی) پێویستی بەوە هەیە کە نەخۆشیی بەردەوام هۆکاری سەرەکی بێت بۆ ئەوەی توانای داهاتت لانیکەم 50 لە سەد کەم بووبێتەوە، دوای ئەوەی چارەسەر و هەنگاوی ئاڕاستەکراو بەرەو کار تاقی کرابنەوە. لە شەکرەدا بە زۆری ئاڵۆزییەکانن کە دەتوانن ببنە بنەما.
سەرچاوەکان
- Sykdomsvilkår: vurdere om folketrygdens sykdomsvilkår er oppfylt · Helsedirektoratet
- Arbeidsmiljøloven § 4-6 · Lovdata
- Dekking av sykepenger i arbeidsgiverperioden · NAV
- Grunnstønad · NAV
- Opplæringspenger · NAV
- Arbeidsavklaringspenger (AAP) · NAV
- Uføretrygd · NAV
- Rettigheter i arbeidslivet · Diabetesforbundet
- Rett til økonomisk støtte · Diabetesforbundet
ئاگاداری. ناوەڕۆکی ئەم پەڕەیە زانیاریی گشتییە و ئامۆژگاریی پزیشکی نییە. جێگەی پشکنین، دەستنیشانکردن یان چارەسەر لای پزیشک ناگرێتەوە. هەر گۆڕانکارییەک لە خۆراک، چالاکیی جەستەیی، کێش یان دەرماندا هەمیشە دەبێت لەگەڵ پزیشکی خێزان (fastlege) یان کارمەندێکی تری تەندروستی بکرێت. خۆت دەرمانەکەت مەگۆڕە یان مەیوەستێنە. ئەگەر نیگەرانیت پەیوەندی بە پزیشکی خێزان یان فریاکەوتنی پزیشکی (legevakt، 116 117) بکە، و لە دۆخی کتوپڕدا پەیوەندی بە 113 بکە. هەموو ڕاگەیاندنی بەرپرسیارێتییەکە بخوێنەوە.