ژەمی سووک و سووکەخۆراک لە شەکرەی جۆری 2دا
ئەو ژەمە سووکانەی کەمترین بەرزبوونەوەی شەکری خوێن دەدەن: چەرەس، سەوزە لەگەڵ دیپ، توو و ماست. خشتەیەک بە کاربۆهیدراتی هەر بەشێک بۆ سووکەخۆراکە باوەکان.
زانیاریی گشتییە و ئامۆژگاریی پزیشکی نییە. گۆڕانکاری لە خۆراک، چالاکی و دەرماندا لەگەڵ پزیشکەکەت بکە. زیاتر بخوێنەوە. لە دەقە ڕەسەنە نەرویجییەکەوە وەرگێڕدراوە. سەرچاوەکان پەڕەی نەرویجین. یاسا و بڕە پارەکان بۆ نەرویج دەگونجێن.
ژەمی سووک: پلانداڕێژراو یان ڕێکەوت؟
لە شەکرەی جۆری 2 (type 2 diabetes)دا ژەمی سووک خۆی کێشە نییە. کێشەکە ئەوەیە لە چی پێک دێت. بسکیتێک لێرە، موزێک لەوێ و کەمێک چۆکلێت لە چەکمەجەکەوە بە خێرایی دەبنە هێندەی کاربۆهیدراتی ژەمێکی تەواو، بێ ئەوەی تێر بووبیت. Diabetesforbundet (کۆمەڵەی شەکرەی نەرویج) ڕادەسپێرێت خۆراک بەسەر سێ تا چوار ژەمی سەرەکی و تا سێ ژەمی سووکدا دابەش بکرێت. NHI سەوزە، چەرەس، ماست یان یەک میوە لە نێوان ژەمە سەرەکییەکاندا پێشنیار دەکات.
ئامۆژگارییەکانی خۆراکی Helsedirektoratet (بەڕێوەبەرایەتیی تەندروستیی نەرویج) دەڵێن شیرینی، چۆکلێت، سووکەخۆراک، چیپس، بسکیت و بەرهەمی نانەواخانە دەبێت سنووردار بکرێن، و میوەی بڕاو، توو، سەوزە لەگەڵ دیپ یان چەرەسی بێ خوێ وەک جێگرەوەی تەندروست دەستنیشان دەکەن. لە شەکرەدا ئەمە زیاتر دەگونجێت، چونکە شەکر و نیشاستەن کە شەکری خوێن بەرز دەکەنەوە.
کاربۆهیدرات لە سووکەخۆراکە باوەکاندا
ژمارەکان لە Matvaretabellen (خشتەی خۆراکی نەرویج، Mattilsynet، 2026)ن، بۆ هەر بەشێکی ئاسایی ژمێردراون. ستوونی «کاربۆهیدرات» ئەوەیە کە کار لە شەکری خوێن دەکات.
| سووکەخۆراک | بەش | کاربۆهیدرات | ڕیشاڵ | Kcal |
|---|---|---|---|---|
| بادەم | 1 مشت (20 g) | 1.3 g | 2.2 g | 120 |
| گوێز | 1 مشت (20 g) | 0.6 g | 1.4 g | 136 |
| فستقی سوودانی، بێ خوێ | 1 مشت (20 g) | 1.5 g | 1.8 g | 119 |
| کاجۆ (cashew) | 1 مشت (20 g) | 5.9 g | 0.6 g | 118 |
| گێزەر، کاڵ | 1 دانە (80 g) | 4.2 g | 1.6 g | 20 |
| بیبەر، سوور | 1 دانە (145 g) | 6.1 g | 2.9 g | 38 |
| سێو | 1 ناوەندی (125 g) | 13 g | 3.8 g | 58 |
| موز | 1 دانە (120 g) | 24 g | 2.4 g | 106 |
| توو شین (blåbær) | 1 دێسیلیتر (55 g) | 4.1 g | 2.8 g | 28 |
| نانی وشکی ورد، چاودار، ئەسمەر | 1 دانە (12 g) | 6.6 g | 2.2 g | 37 |
| ماستی سادە | 1 دێسیلیتر (100 g) | 5.6 g | 0 g | 69 |
| پەنیری کۆتەیج | 1 دێسیلیتر (100 g) | 1.5 g | 0 g | 97 |
| هێلکە، کوڵاو | 1 دانە (56 g) | 0.2 g | 0 g | 83 |
| چۆکلێتی تاریک، 70% کاکاو | 20 g | 6.4 g | 2.2 g | 116 |
| چۆکلێتی شیر | 20 g | 11 g | 0.6 g | 108 |
| چۆکلێتی شیر | 1 تەختەی بچووک (70 g) | 37 g | 2.1 g | 379 |
| چیپسی پەتاتە | 1 دێسیلیتر (12 g) | 6.1 g | 0.7 g | 60 |
| چیپسی پەتاتە | 1 کیسەی بچووک (165 g) | 83 g | 9.9 g | 828 |
| مێوژ | 1 دێسیلیتر (60 g) | 45 g | 3.0 g | 194 |
چەرەس، هێلکە، پەنیری کۆتەیج و سەوزە کەمترین بەرزبوونەوەی شەکری خوێن دەدەن. توو باشە، سێو گونجاوە، موز نزیکەی هێندەی پارچە و نیوێک نان کاربۆهیدرات دەدات. چۆکلێت و چیپس خۆیان مەترسیدار نین، بەڵام بەشەکە بە خێرایی زیاد دەبێت: کیسەیەکی بچووکی چیپس هێندەی پێنج پارچە نان کاربۆهیدرات دەدات.
چەرەس: باشترین سووکەخۆراک، بە یەک مەرج
ڕێنماییی Helsedirektoratet بۆ شەکرە دەڵێت زیادکردنی وەرگرتنی پاقلەمەنی و چەرەس بۆ کەسانی شەکرەدار بەتایبەتی سوودبەخشە. Diabetesforbundet مشتێک چەرەس لە ڕۆژێکدا ڕادەسپێرێت و دەنووسێت چەرەس دەبێت بە شێوەی سادە بخورێت، نەک خوێکراو، شەکرکراو یان لە چەوریدا سوورکراو.
مەرجەکە کالۆرییە. مشتێک چەرەس 120 تا 140 kcal دەدات. Diabetesforbundet دەنووسێت چەرەس دەبێت جێگەی شتێکی تر بگرێتەوە کە دەیخۆیت، بەتایبەتی خۆراکی چەوری تر. ئەگەر کێش کەم دەکەیتەوە، مشتێک لە ڕۆژێکدا باشە، بەڵام نەک کیسەیەک.
تێکەڵەی چەرەس بپشکنە: تاقیکردنەوەی Diabetesforbundet پیشانی دا کە هەندێک تێکەڵە تەنها 40 لە سەد چەرەسیان تێدایە و ئەوی تر میوەی وشکە، کە بەرزبوونەوەی شەکری خوێنی زۆر زیاتر دەدات.
میوە و توو وەک ژەمی سووک
Diabetesforbundet دەنووسێت کە توو وەک یاسایەکی گشتی لە میوە باشترە، موز، مانگۆ و تری دەبێت کەم بکرێنەوە، و باشترە میوە و توو لەگەڵ چەرەس و ماستی بێ شیرین، کێسام (kesam)، سکیر یان پەنیری کۆتەیج تێکەڵ بکرێن. ئەوکاتە بەرزبوونەوەی شەکری خوێن کەمتر دەبێت، و زیاتر تێر دەبیت. یەک میوە یان مشتێک توو لە هەر جارێکدا بەسە. زیاتر لە میوە و شەکرەی جۆری 2دا.
سەوزە لەگەڵ دیپ
گێزەر، بیبەر، خەیار، پاقلەی شەکر (sukkererter) و قەرنابیت لەگەڵ حومموس، تزاتزیکی، گواکامۆلی یان پەنیری کۆتەیج. سەوزەکان نزیکەی هیچ کاربۆهیدراتێک نادەن، و دیپەکە چەوری و پرۆتین دەدات کە تێرت دەکات. بەپێی Matvaretabellen، تزاتزیکی 3.3 گرام و حومموس 6.7 گرام کاربۆهیدرات لە هەر 100 گرامێکدا دەدەن.
کاتێک شتێکی شیرینت دەوێت
- چۆکلێتی تاریک بە 70 لە سەد کاکاو یان زیاتر هەڵبژێرە، و دوو چوارگۆشە وەربگرە، نەک تەختەیەک.
- توو لەگەڵ ماستی یۆنانی و دارچین.
- سێوێک کە پارچە کراوە لەگەڵ کەمێک کەرەی فستقی سوودانی (15 g دوو گرام کاربۆهیدرات دەدات).
- سکیر یان ماستی شیرینکراو بە شیرینکەری دەستکرد زۆر شەکری کەمتر دەدات لە ماستی میوەی ئاسایی.
Helsedirektoratet دەنووسێت کە جێگە بۆ شیرینی و سووکەخۆراک هەیە بۆ جارجار و بە بڕی کەم. ئەمە لە شەکرەشدا دەگونجێت. ئەوەی بڕیار دەدات ئەوەیە چەند جار و چەند.
کرداری
- چەرەس، هێلکەی کوڵاو و سەوزەی بڕاو ئامادە دابنێ. ئەوەی سەرەتا دەیبینیت ئەوەیە کە دەیخۆیت.
- سووکەخۆراکەکە لە قاپێکدا دابنێ لە جیاتی ئەوەی لە کیسەکەوە بیخۆیت.
- ئەگەر دەتەوێت بەشەکانی خۆت بژمێریت، ژمێرەری کاربۆهیدرات بەکاربهێنە.
- ئەگەر زۆرجار شەکری خوێنت دادەبەزێت و پێویستت بە سووکەخۆراکە بۆ ڕاستکردنەوەی، ئەمە شتێکە دەبێت لەگەڵ fastlege (پزیشکی خێزان) باسی بکەیت؛ دەکرێت پەیوەندیی بە دەرمانەکانەوە هەبێت، بڕوانە بابەتی دەرمانەکان.
زۆر کەس هەروەها بیر لەوە دەکەنەوە ئایا نانی ناو ژەمی سووک دەتوانرێت بە شتێکی کاربۆهیدرات کەمتر بگۆڕدرێت: کام نان کەمترین کاربۆهیدراتی هەیە؟.
ڕەچەتەی چێشتی گونجاو
- Guacamole · Kulinarisk.noئەڤۆکادۆ چەوریی ناتێر و نزیکەی بێ کاربۆهیدرات دەدات؛ لە جیاتی چیپس گێزەر و بیبەر بۆ تێوەردان بەکاربهێنە.
- Hummus · Kulinarisk.noنۆک و ڕاشی ڕیشاڵ و پرۆتین دەدەن، و حومموس لەگەڵ دار-سەوزە ژەمێکی سووکی تێرکەرە.
- Baba ghanoush · Kulinarisk.noدیپی باینجان بە ڕۆنی زەیتوون، کاربۆهیدراتی زۆر کەم، و باشە لەگەڵ سەوزە یان نانێکی وشکی وردی ئەسمەر.
- Grønnkålchips · Kulinarisk.noجێگرەوەیەکی قرچ بۆ چیپسی پەتاتە کە لە کەلەمی سەوز (grønnkål)، ڕۆن و خوێ دروست کراوە.
- Egg med karse · Erken-arkivetهێلکەی سەخت کوڵاو لەگەڵ کرێس و کەمێک ماسیی دووکەڵکراو پرۆتینی پاکە، باشە وەک خواردنێکی بچووکی شەو یان ژەمی سووک.
- Salat av agurk og paprika · Erken-arkivetسەوزە لە ڕۆن و سرکەدا کە دەتوانێت ئامادە لە سەلاجەکەدا بێت کاتێک برسێتیی بچووک دێت.
پرسیارە باوەکان
ژەمی سووکی باش لە شەکرەی جۆری 2دا چین؟
چەرەس، سەوزە لەگەڵ دیپ، ماستی سادە یان پەنیری کۆتەیج لەگەڵ توو، هێلکەیەکی کوڵاو یان نانێکی وشکی وردی ئەسمەر بە شتی سەر نانی پڕپرۆتینەوە. هەموویان کاربۆهیدراتی کەم دەدەن و شەکری خوێن جێگیر دەهێڵنەوە.
دەتوانم لەگەڵ شەکرەدا چەرەس بخۆم؟
بەڵێ. Diabetesforbundet مشتێک چەرەس لە ڕۆژێکدا ڕادەسپێرێت، باشترە سادە بێت بێ خوێ و شەکر. مشتێک بادەم (20 g) تەنها 1.3 گرام کاربۆهیدرات دەدات، بەڵام نزیکەی 120 kcal، بۆیە بڕەکە بۆ کێش گرنگە.
ئایا موز سووکەخۆراکێکی خراپە لە شەکرەدا؟
بەپێی Matvaretabellen، موزێک (120 g) 24 گرام کاربۆهیدرات دەدات، نزیکەی دوو هێندەی سێوێک. Diabetesforbundet ڕادەسپێرێت موز، مانگۆ و تری کەم بکرێنەوە، و لە جیاتیان توو هەڵبژێردرێت.
دەتوانم لەگەڵ شەکرەدا چۆکلێتی تاریک بخۆم؟
کەمێک. 20 گرام چۆکلێتی تاریک بە 70 لە سەد کاکاو نزیکەی 6 گرام کاربۆهیدرات دەدات، بە بەراورد لەگەڵ 11 گرام لە هەمان بڕی چۆکلێتی شیردا. Helsedirektoratet ڕادەسپێرێت چۆکلێت و سووکەخۆراک بۆ جارجار و بە بڕی کەم سنووردار بکرێن.
ئایا بەڕاستی پێویستم بە ژەمی سووکە؟
پێویست نییە. Diabetesforbundet سێ تا چوار ژەمی سەرەکی و تا سێ ژەمی سووک ڕادەسپێرێت. ئەگەر لە نێوان ژەمەکاندا برسی دەبیت، ژەمێکی سووکی پلانداڕێژراو باشترە لە خواردنی بچووکی ڕێکەوت.
سەرچاوەکان
- Godteri, snacks og søte bakevarer bør begrenses · Helsedirektoratet
- Kosthold og kostsammensetning ved alle former for diabetes · Helsedirektoratet
- Nøtter · Diabetesforbundet
- Stor test av nøtteblandinger · Diabetesforbundet
- -Spis frukt og bær - men med måte · Diabetesforbundet
- Kostrådene for deg med diabetes · Diabetesforbundet
- Diabetes type 2 – tips og råd til et godt kosthold · NHI.no
- Matvaretabellen · Matvaretabellen (Mattilsynet)
ئاگاداری. ناوەڕۆکی ئەم پەڕەیە زانیاریی گشتییە و ئامۆژگاریی پزیشکی نییە. جێگەی پشکنین، دەستنیشانکردن یان چارەسەر لای پزیشک ناگرێتەوە. هەر گۆڕانکارییەک لە خۆراک، چالاکیی جەستەیی، کێش یان دەرماندا هەمیشە دەبێت لەگەڵ پزیشکی خێزان (fastlege) یان کارمەندێکی تری تەندروستی بکرێت. خۆت دەرمانەکەت مەگۆڕە یان مەیوەستێنە. ئەگەر نیگەرانیت پەیوەندی بە پزیشکی خێزان یان فریاکەوتنی پزیشکی (legevakt، 116 117) بکە، و لە دۆخی کتوپڕدا پەیوەندی بە 113 بکە. هەموو ڕاگەیاندنی بەرپرسیارێتییەکە بخوێنەوە.