دابەزینی شەکری خوێن و føling لە شەکرەی جۆری 2دا
føling چییە، کام دەرمانی شەکرە دەتوانن دروستی بکەن، ئەو نیشانانەی دەبێت بیانناسیت، کاتێک ڕوو دەدات چی بکەیت، و چۆن ڕێگری لێ بکەیت.
زانیاریی گشتییە و ئامۆژگاریی پزیشکی نییە. گۆڕانکاری لە خۆراک، چالاکی و دەرماندا لەگەڵ پزیشکەکەت بکە. زیاتر بخوێنەوە. لە دەقە ڕەسەنە نەرویجییەکەوە وەرگێڕدراوە. سەرچاوەکان پەڕەی نەرویجین. یاسا و بڕە پارەکان بۆ نەرویج دەگونجێن.
føling چییە
لە کەسانی تەندروستدا شەکری خوێن بە شێوەی ئاسایی هەرگیز بە شێوەیەکی مەترسیدار دانابەزێت، چونکە جەستە خۆی ئینسولین ڕێک دەخات. لە شەکرەدا دەرمانەکان ئەو ڕێکخستنە تێدەپەڕێنن. ئەگەر ئینسولین بە بەراورد لەگەڵ خۆراک و چالاکیدا زۆر بێت، شەکری خوێن دادەبەزێت. لە خوار نزیکەی 4 mmol/Lەوە مێشک وزەی کەم دەگات، و جەستە بە ئەدرینالین زەنگی ئاگاداری لێ دەدات. ئەو زەنگە ئەوەیە کە پێی دەگوترێت føling (دابەزینی شەکری خوێن). ناوە پزیشکییەکەی hypoglycemiaیە.
Helsenorge (دەروازەی فەرمیی تەندروستی) ئاماژە بەوە دەکات کە føling دەکرێت کاتێکیش بێت کە شەکری خوێن هێشتا ئاساییە، بەڵام بە خێرایی دادەبەزێت. بۆیە ئامۆژگارییەکە هەمیشە ئەمەیە: ئەگەر دڵنیا نیت ئایا føling بێت، شەکری خوێنت بپێوە.
کێ تووشی دەبێت
لە شەکرەی جۆری 2 (type 2 diabetes)دا مەترسییەکە پەیوەستە بەوەی چ دەرمانێک بەکار دەهێنیت. ڕێنماییی Helsedirektoratet (بەڕێوەبەرایەتیی تەندروستیی نەرویج) بە ڕوونی جیای دەکاتەوە:
| دەرمان | مەترسیی دابەزینی شەکری خوێن |
|---|---|
| ئینسولین | بەڵێ، دەتوانێت hypoglycemia دروست بکات |
| سولفۆنیل یوریا (glimepiride، glipizide، glibenclamide) | بەڵێ، دەتوانێت hypoglycemia دروست بکات |
| مێتفۆرمین | بە دەگمەن، کاتێک بە تەنها بەکار دەهێنرێت |
| SGLT2 inhibitors، GLP-1 analogues، DPP-4 inhibitors | بە دەگمەن، کاتێک بە تەنها بەکار دەهێنرێن |
| تەنها خۆراک و چالاکی | زۆر بە دەگمەن |
کەواتە ئەگەر تەنها مێتفۆرمین بەکاربهێنیت، føling ئەگەری کەمە. ئەگەر ئینسولین یان سولفۆنیل یوریا بەکاربهێنیت، بە تایبەتی لەگەڵ دەرمانی تردا، دەبێت ئەم بەشە بزانیت. جگە لەوە Helsedirektoratet ئامانجی HbA1cی بەرزتر بۆ بەتەمەنانی خاوەن نەخۆشیی درێژخایەن و نەخۆشیی دڵ و بۆرییەکانی خوێن ڕادەسپێرێت، ڕێک بۆ دوورکەوتنەوە لە hypoglycemiaی قورس. تێڕوانینی دەرمانەکان لە دەرمانەکانی شەکرەی جۆری 2دا دەدۆزیتەوە.
نیشانەکان
نیشانەکان لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر جیاوازن، و دەکرێت بە تێپەڕبوونی کات بگۆڕێن. Helsenorge دابەشیان دەکات بۆ دوو گروپ.
نیشانەی سووک و مامناوەند، کە تێیدا دەتوانیت خۆت چارەسەر بکەیت:
- ئارەقکردنەوە، لەرزین، زەردهەڵگەڕان
- خێرابوونی لێدانی دڵ
- برسێتی، دڵتێکهەڵاتن
- سڕبوون یان مێروولەکردنی لێو و زمان
- سەرئێشە، تێکچوونی بینین
- ئاستەنگی لە سەرنجداندان، گۆڕانی ڕەفتار، توڕەیی
نیشانەی قورس، کە تێیدا پێویستت بە یارمەتیی کەسانی ترە:
- ئاستەنگی لە قسەکردن، دووانەبینین
- سەرلێشێوان و ڕەفتاری زۆر نائاسایی
- کەمبوونەوەی هۆشیاری، گرژبوون، بێهۆشی
ئەگەر بۆ ماوەیەکی درێژ شەکرەت هەبووبێت، ئاگادارکەرەوە سەرەتاییەکان دەکرێت لاوازتر ببن. لەو کاتەدا پێوانی بەردەوام زۆر گرنگترە.
چی بکەیت: یاسای 15
لە føling سووکدا یەک بنەما هەیە: سەرەتا کاربۆهیدراتی خێرا، چاوەڕێ بکە، بپێوە، و پاشان شتێک کە بمێنێتەوە. Helsenorge بەم شێوەیە باسی دەکات:
- 10 تا 20 گرام شەکر وەربگرە. نموونە: پەرداخێک شەربەت یان شیر، 2 تا 6 حەبی گلووکۆز، یان نزیکەی کەوچکێکی گەورە هەنگوین.
- 10 تا 15 خولەک چاوەڕێ بکە و دووبارە شەکری خوێن بپێوە. ئەگەر هێشتا نزمە، دووبارەی بکەرەوە.
- ئەگەر تا ژەمی داهاتوو ماوەیەکی زۆر ماوە، شتێک بە کاربۆهیدراتی هێواش بخۆ، بۆ نموونە پارچەیەک نان یان بسکیت، تا شەکری خوێن دووبارە دانەبەزێتەوە.
Diabetesforbundet (کۆمەڵەی شەکرەی نەرویج) ژەمەکە بەپێی کێشی جەستە دیاری دەکات: نیو تا یەک حەبی گلووکۆز بۆ هەر 10 کیلۆیەک، بەپێی ئەوەی føling چەند بەهێزە. بۆ گەورەساڵێک ئەمە نزیکەی هەمان ئامۆژگاریی Helsenorgeە. زۆر کەس پێی دەڵێن یاسای 15: نزیکەی 15 گرام کاربۆهیدرات، 15 خولەک چاوەڕێ بکە. ژمێرەری کاربۆهیدرات بەکاربهێنە ئەگەر دەتەوێت ببینیت 15 گرام لە خۆراکە باوەکاندا چەندە.
خۆت لە زۆر خواردن بپارێزە. چۆکلێت و خۆراکی چەور بە هێواشی کار دەکەن، و بڕی زۆر دواتر شەکری خوێنی بەرز دەدەن.
føling قورس و glucagon
لە føling قورسدا ناتوانیت یارمەتیی خۆت بدەیت. ئامۆژگارییەکانی فریاگوزاریی سەرەتایی Diabetesforbundet بۆ ئەو کەسەی ئامادەیە:
- ئەگەر کەسەکە بەئاگایە و دەتوانێت قووت بدات: خواردنەوەی شەکردار یان گلووکۆزی بدەرێ.
- ئەگەر کەسەکە بێهۆشە یان ناتوانێت قووت بدات: پەیوەندی بە 113 بکە. خواردن یان خواردنەوەی مەدەرێ.
- ئەگەر glucagon هەیە، بیدەرێ. وەک دەرزی (1 mg) و وەک تۆزی لووت (Baqsimi) هەیە، هەردووکیان بە blå resept (ڕەچەتەی شین).
- کەسەکە لەسەر لا لە دۆخی جێگیردا دابنێ. glucagon دەتوانێت دڵتێکهەڵاتن و ڕشانەوە دروست بکات.
- کاتێک کەسەکە بەئاگا دێتەوە، کاربۆهیدراتی بدەرێ. کاریگەریی glucagon کورتخایەنە.
ئەگەر دڵنیا نیت ئایا شەکری خوێن بەرزە یان نزم، وەک نزم مامەڵەی لەگەڵ بکە. شەکری خوێنی نزم خێراتر مەترسیدار دەبێت. ئەگەر ئینسولین یان سولفۆنیل یوریا بەکاربهێنیت، لەگەڵ fastlege (پزیشکی خێزان) قسە بکە ئایا دەبێت glucagonت لە ماڵەوە هەبێت، و نزیکەکانت فێر بکە.
ڕێگریکردن
Helsenorge و Diabetesforbundet هەمان هۆکارە وروژێنەرەکان باس دەکەن: چالاکیی جەستەیی زۆری نائاسایی، ژەمی بازدراو یان دواخراو، ژەمی گۆڕاو، ئەلکهول و فشاری دەروونیی توند. هەندێک خووی دیاریکراو:
- هەمیشە گلووکۆز یان خواردنەوەی شیرین لەبەردەستدا بێت، لە گیرفان، لە ئۆتۆمبێل و لای جێگای نوستن.
- پێش ڕاهێنان بپێوە، و شتێک بۆ خواردن لەگەڵ خۆت ببە.
- ئەلکهول ڕێگری لە بەردانی شەکر لەلایەن جگەرەوە دەکات، و føling دەکرێت شەوی دواتر بێت. پێش نوستن کاربۆهیدرات بخۆ.
- ئەگەر شەکری خوێن لە کاتی نوستندا 4 تا 5 mmol/L بێت، ژەمێکی بچووکی شەو بخۆ.
- ئەگەر زۆرجار føling دەبیت، یان føling قورست هەیە، پەیوەندی بە fastlegeەوە بکە. دەکرێت ژەمەکە پێویستی بە ڕێکخستن بێت، بەڵام خۆت مەیگۆڕە.
پێوەری بەردەوامی گلووکۆز (سێنسەر) بە ئاگادارکەرەوە دەتوانێت پێش ئەوەی شەکری خوێن نزم بێت ئاگادارت بکاتەوە، بڕوانە سێنسەر و CGM لە شەکرەی جۆری 2دا.
føling و مۆڵەتی شۆفێری
ئەگەر ئینسولین یان سولفۆنیل یوریا بەکاربهێنیت، یاسای مۆڵەتی شۆفێری داوا دەکات نیشانەکانی شەکری خوێنی نزم بناسیت و پەیڕەوی ئامۆژگاریی پزیشک بکەیت دەربارەی پێوان. føling قورس کە پێویستی بە یارمەتیی کەسانی تر بووبێت دەتوانێت قەدەغەی لێخوڕین بهێنێت، بۆ سێ مانگ یان زیاتر بەپێی پۆلی مۆڵەتەکە و ژمارەی ڕووداوەکان. ئەگەر لە کاتی لێخوڕیندا føling بوویت، دەبێت ڕابوەستیت، چارەسەری بکەیت و تا شەکری خوێن سەرووی 5 mmol/L نەبێت درێژە بە لێخوڕین نەدەیت. یاساکان بە وردی لە مۆڵەتی شۆفێری و شەکرەی جۆری 2دا نووسراون.
føling باوترین ئاڵۆزیی کتوپڕە لە چارەسەری دەرماندا. دۆخی پێچەوانە، شەکری خوێنی زۆر بەرز بۆ ماوەیەکی درێژ، ئەو زیانانە دروست دەکات کە پزیشک لە پشکنینی ساڵانەدا بەدوایاندا دەگەڕێت.
پرسیارە باوەکان
føling لە شەکرەدا چییە؟
føling ئاگادارکردنەوەی جەستەیە بۆ شەکری خوێنی نزم، بە زۆری کەمتر لە 4 mmol/L. نیشانە باوەکان ئارەقکردنەوە، لەرزین، خێرابوونی لێدانی دڵ، برسێتی و ئاستەنگی لە سەرنجداندان. بەپێی Helsenorge، føling دەکرێت کاتێکیش بێت کە شەکری خوێن ئاساییە، بەڵام بە خێرایی دادەبەزێت.
ئایا دەکرێت لە شەکرەی جۆری 2دا føling ڕوو بدات؟
بەڵێ، ئەگەر ئینسولین یان سولفۆنیل یوریا بەکاربهێنیت (بۆ نموونە glimepiride یان glipizide). بەپێی Helsedirektoratet، مێتفۆرمین، SGLT2 inhibitors، GLP-1 و DPP-4 inhibitors بە دەگمەن شەکری خوێنی نزم دروست دەکەن کاتێک بە تەنها بەکار دەهێنرێن.
کاتێک føling دەبم چی بکەم؟
10 تا 20 گرام کاربۆهیدراتی خێرا وەربگرە، بۆ نموونە پەرداخێک شەربەت، 2 تا 6 حەبی گلووکۆز یان کەوچکێکی گەورە هەنگوین. 10 تا 15 خولەک چاوەڕێ بکە و دووبارە بپێوە. ئەگەر تا ژەمی داهاتوو ماوەیەکی زۆر ماوە، دواتر پارچەیەک نان بخۆ.
føling قورس چییە؟
شەکری خوێنی نزمە کە تێیدا پێویستت بە یارمەتیی کەسانی ترە، بۆ نموونە لە کاتی سەرلێشێوان، گرژبوون یان بێهۆشیدا. ئەو کەسەی یارمەتی دەدات دەبێت پەیوەندی بە 113 بکات، ئەگەر glucagon بەردەست بێت بیدات، و هەرگیز خواردن یان خواردنەوە بە کەسێکی بێهۆش نەدات.
ئایا føling کار لە مۆڵەتی شۆفێریم دەکات؟
بەڵێ، ئەگەر ئینسولین یان سولفۆنیل یوریا بەکاربهێنیت. ئەگەر føling قورست هەبووبێت کە پێویستت بە یارمەتی بووبێت، دەکرێت بۆ ماوەیەک قەدەغەی لێخوڕینت لێ بکرێت، و دەبێت بە پزیشک ڕابگەیەنیت. دوای føling هەرگیز لێمەخوڕە تا شەکری خوێن سەرووی 5 mmol/L نەبێت.
سەرچاوەکان
- Lavt blodsukker og føling ved diabetes · Helsenorge
- Føling og lavt blodsukker (hypoglykemi) · Diabetesforbundet
- Førstehjelp: hva gjør du hvis noen med diabetes trenger hjelp · Diabetesforbundet
- Blodsukkersenkende behandling og behandlingsmål ved diabetes type 2 · Helsedirektoratet
- Førerkortveileder: Spesifikke helsekrav ved bruk av legemidler som kan gi hypoglykemi · Helsedirektoratet
- Lavt blodsukker, hypoglykemi, ved diabetes mellitus · NHI.no
ئاگاداری. ناوەڕۆکی ئەم پەڕەیە زانیاریی گشتییە و ئامۆژگاریی پزیشکی نییە. جێگەی پشکنین، دەستنیشانکردن یان چارەسەر لای پزیشک ناگرێتەوە. هەر گۆڕانکارییەک لە خۆراک، چالاکیی جەستەیی، کێش یان دەرماندا هەمیشە دەبێت لەگەڵ پزیشکی خێزان (fastlege) یان کارمەندێکی تری تەندروستی بکرێت. خۆت دەرمانەکەت مەگۆڕە یان مەیوەستێنە. ئەگەر نیگەرانیت پەیوەندی بە پزیشکی خێزان یان فریاکەوتنی پزیشکی (legevakt، 116 117) بکە، و لە دۆخی کتوپڕدا پەیوەندی بە 113 بکە. هەموو ڕاگەیاندنی بەرپرسیارێتییەکە بخوێنەوە.