خواردنەوەی گازدار، گازداری لایت و خواردنەوە لە شەکرەی جۆری 2دا: کاربۆهیدرات لە 25 خواردنەوەدا
کاربۆهیدراتی هەر پەرداخێک لە خواردنەوەی گازدار، گازداری لایت، شەربەت، سمووزی، شیر، خواردنەوەی ڕووەکی، قاوە و خواردنەوەی وزە لە Matvaretabellen، و سەرچاوە نەرویجییەکان چی دەربارەی شیرینکەر دەڵێن.
زانیاریی گشتییە و ئامۆژگاریی پزیشکی نییە. گۆڕانکاری لە خۆراک، چالاکی و دەرماندا لەگەڵ پزیشکەکەت بکە. زیاتر بخوێنەوە. لە دەقە ڕەسەنە نەرویجییەکەوە وەرگێڕدراوە. سەرچاوەکان پەڕەی نەرویجین. یاسا و بڕە پارەکان بۆ نەرویج دەگونجێن.
وەڵامی کورت
ئەوەی دەیخۆیتەوە زۆرجار گەورەترین سەرچاوەی کاربۆهیدراتی خێرایە بە درێژایی ڕۆژێک. خواردنەوەی گازدار، شەربەت، سمووزی، شەربەتی شیرین (saft) و شیری چۆکلێت 15 تا 50 گرام شەکر لە هەر بەشێکدا دەدەن، و شەکرەکە خێراتر لە خۆراک هەڵدەمژرێت چونکە شلە. ئاو، قاوە و چای بێ شەکر سفر دەدەن. خواردنەوەی گازداری لایت و شەربەتی شیرینی لایتیش سفر دەدەن و بەپێی دەسەڵاتە نەرویجییەکان سەلامەتن، بەڵام Helsedirektoratet (بەڕێوەبەرایەتیی تەندروستیی نەرویج) دەیەوێت ئاو ئەوە بێت کە زۆرترین دەیخۆیتەوە.
25 خواردنەوە بۆ هەر پەرداخێک
ژمارەکان لە Matvaretabellen (خشتەی خۆراکی نەرویج، Mattilsynet، 2026)ن. پەرداخێک 2 دێسیلیترە، قوتوویەک 33 سانتیلیتر، کوپێک قاوە 1.7 دێسیلیتر و لاتەی کافێ 3 دێسیلیتر، بەو شێوەیەی Matvaretabellen دەیڵێت.
| خواردنەوە | بڕ | کاربۆهیدرات | Kcal |
|---|---|---|---|
| ئاو | 2 دێسیلیتر | 0 g | 0 |
| قاوە، فلتەری | 1 کوپ (1.7 دێسیلیتر) | 0 g | 2 |
| چا، ڕەش یان سەوز | 1 کوپ (2.4 دێسیلیتر) | 0 g | 0 |
| کۆلا، لایت (شیرینکراو بە شیرینکەری دەستکرد) | 2 دێسیلیتر | 0 g | 0 |
| شەربەتی شیرین (saft)، شیرینکراو بە شیرینکەری دەستکرد | 2 دێسیلیتر | 0 g | 0 |
| چای سارد، لایت | 2 دێسیلیتر | 0 g | 0 |
| خواردنەوەی وزە، بێ شەکر | 1 قوتوو (25 سانتیلیتر) | 1.0 g | 8 |
| خواردنەوەی بادەم، بێ شیرین | 2 دێسیلیتر | 0.2 g | 26 |
| خواردنەوەی سۆیا | 2 دێسیلیتر | 3.0 g | 56 |
| شیری بێ چەوری | 2 دێسیلیتر | 9.0 g | 66 |
| شیری کەمچەور، 1% | 2 دێسیلیتر | 9.0 g | 82 |
| شیری پڕچەور، 3.5% | 2 دێسیلیتر | 9.0 g | 126 |
| شیری چۆکلێت بێ شەکری زیادکراو (Litago Uten) | 2 دێسیلیتر | 9.2 g | 100 |
| کاپوچینۆ بە شیری کەمچەور | 1 کوپ (1.7 دێسیلیتر) | 7.8 g | 61 |
| کافێ لاتە بە شیری پڕچەور | 1 کوپ (3 دێسیلیتر) | 13.8 g | 177 |
| چای سارد، کڕدراو | 2 دێسیلیتر | 14.6 g | 58 |
| شەربەتی پرتەقاڵ، تازە گوشراو | 2 دێسیلیتر | 16.2 g | 74 |
| بیرەی بێ ئەلکهول | 33 سانتیلیتر | 16.5 g | 79 |
| خواردنەوەی گازداری پرتەقاڵ بە شەکر | 2 دێسیلیتر | 19.2 g | 76 |
| شیری چۆکلێت لە تۆز و شیری کەمچەور | 2 دێسیلیتر | 20.0 g | 126 |
| شەربەتی سێو | 2 دێسیلیتر | 20.4 g | 84 |
| خواردنەوەی جۆ | 2 دێسیلیتر | 21.0 g | 112 |
| کۆلا بە شەکر | 2 دێسیلیتر | 21.2 g | 84 |
| شەربەتی شیرین (saft)، ئامادەی خواردنەوە | 2 دێسیلیتر | 21.4 g | 86 |
| سمووزی، شەربەت، موز و توو | 2 دێسیلیتر | 27.0 g | 128 |
| خواردنەوەی وزە بە شەکر | 1 قوتوو (25 سانتیلیتر) | 30.3 g | 123 |
| کافێ لاتە بە خواردنەوەی جۆ | 1 کوپ (3 دێسیلیتر) | 31.5 g | 165 |
| کۆلا بە شەکر | 0.5 لیتر | 53.0 g | 210 |
هەندێک شت کە دەبێت سەرنجیان بدەیت:
- شەربەت و خواردنەوەی گازدار وەک یەکن. شەربەتی پرتەقاڵی تازە گوشراو 16 گرام لە هەر پەرداخێکدا دەدات، کۆلا 21. شەکری ناو شەربەت سروشتییە، بەڵام جەستە جیاوازی ناکات لە نێوان شەکری میوە لە شەربەتەوە و شەکر لە خواردنەوەی گازدارەوە کاتێک بە شلی و بێ ڕیشاڵ دێت. Diabetesforbundet (کۆمەڵەی شەکرەی نەرویج) دەنووسێت کە خۆراکی شل زۆر خێراتر دەچێتە ناو خوێنەوە لە خۆراکێک کە دەبێت بجوورێت.
- خواردنەوەی جۆ شیر نییە. زیاتر لە دوو هێندەی شیر کاربۆهیدرات دەدات، و لاتەیەک بە خواردنەوەی جۆ 31 گرام دەدات بەرامبەر 14 بە شیری پڕچەور. کاربۆهیدراتی ناو خواردنەوەی جۆ نیشاستە و شەکرن لە جۆکەوە. سۆیا و خواردنەوەی بادەمی بێ شیرین نزیکەی هیچ نادەن.
- شیر هەمان شتە هەر چەندێک چەوریی تێدا بێت. بێ چەوری، کەمچەور و پڕچەور 9 گرام لە هەر پەرداخێکدا دەدەن، هەمووی وەک laktose. Diabetesforbundet ڕادەسپێرێت شیر لەگەڵ ژەمەکاندا بخورێتەوە، نەک وەک خواردنەوەی تینوێتی.
- خواردنەوەی وزە بە شەکر 30 گرام لە هەر قوتوویەکی بچووکدا دەدات، زیاتر لە کۆلایەک. ئەوەی بێ شەکر 1 گرام دەدات، بەڵام هێندە کافایینی تێدایە.
- خواردنەوەکانی کافێ بەپێی قەبارە جیاوازن. ژمارەکانی سەرەوە بۆ «ئاسایی»ن. لاتەیەکی گەورە، مۆکایەک بە چۆکلێت یان شیرە دەتوانێت 20 تا 40 گرام بدات.
سەرچاوەکان چی دەربارەی شەکر و شیرینکەر دەڵێن؟
Helsedirektoratet لە ئامۆژگاریی خۆراکی «Drikk vann!» (ئاو بخۆرەوە!)دا دەنووسێت کە ئاو پێویستیی شلەمەنی پڕ دەکاتەوە بێ ئەوەی وزە بدات، و خواردنەوەی گازدار، خواردنەوەی وزە، شەربەت و قاوە و چای شیرینکراو لە گەورەترین سەرچاوەکانی شەکری زیادکراون لە خۆراکدا، بە پەیوەندییەوە بە کێشی زیاد، کرمی ددان، شەکرەی جۆری 2 (type 2 diabetes) و نەخۆشیی دڵ و بۆرییەکانی خوێنەوە. ڕێنماییی شەکرە دەڵێت خواردنەوەی شەکردار بەرزبوونەوەی خێرای شەکری خوێن دەدات بێ ئەوەی تێرت بکات، و دەبێت خۆت لێی بپارێزیت.
دەربارەی خواردنەوەی شیرینکراو بە شیرینکەری دەستکرد، Helsedirektoratet دەنووسێت کە ئەویش دەبێت سنووردار بکرێت، بەتایبەتی چونکە ترشە و زیان بە مینای ددان دەگەیەنێت، و منداڵانی خوار سێ ساڵ نابێت شیرینکەر وەربگرن. ڕێنماییی شەکرە ڕێگە دەدات شیرینکەری بێ وزە جێگەی شەکری زیادکراو بگرنەوە لە ناو ئەو سنوورانەی وەرگرتنی ڕۆژانەی پەسەندکراو کە دەسەڵاتە تەندروستییە ئەوروپییەکان (EFSA) دایانناوە.
Diabetesforbundet جیاوازی لە نێوان دوو جۆردا دەکات:
- شیرینکەرە بەهێزەکان (aspartame، sucralose، acesulfame K، steviol glycosides) سفر کالۆری دەدەن و کار لە شەکری خوێن ناکەن. 50 تا 1000 هێندە لە شەکر شیرینترن.
- ئەلکهولە شەکرییەکان (maltitol، xylitol، erythritol) 2.5 تا 4 kcal لە هەر گرامێکدا دەدەن و دەتوانن بەرزبوونەوەیەکی بچووکی شەکری خوێن بدەن، جگە لە erythritol. Mattilsynet دەنووسێت کە بڕی زۆری ئەلکهولە شەکرییەکان کاریگەریی سکچوونیان هەیە، و ئەو بەرهەمانەی زیاتر لە 10 لە سەدیان تێدایە دەبێت ئەمەیان لەسەر بنووسرێت.
پەیامی سەرەکیی Diabetesforbundet ئەوەیە کە ئەو شیرینکەرانەی لە نەرویج بەکار دەهێنرێن هەڵسەنگێنراون و وەک سەلامەت پەسەند کراون، و «بێ شەکر» بە شێوەی خۆکار واتای سفر کاریگەری لەسەر شەکری خوێن نییە؛ ناوەڕۆکی کاربۆهیدرات لەسەر پێناسەکە بپشکنە. زانیاریی ژەهری Helsenorge (دەروازەی فەرمیی تەندروستی) دەنووسێت کە شیرینکەری زۆر کێشەی کاتیی گەدە دروست دەکات وەک با، سکئێشە و سکچوون، نەک ژەهراویبوون.
ئامۆژگاریی کرداری
- ئاو بکە بە ستاندارد. ئاوی سارد لەگەڵ لیمۆ، خەیار یان پونگ، یان ئاوی گازدار (farris)، ئەگەر بیری خواردنەوەی گازدار دەکەیت.
- خواردنەوەی گازداری لایت وەک پرد بەکاربهێنە، نەک وەک ئامانج. باش کار دەکات بۆ واز هێنان لە خواردنەوەی گازداری شەکردار، و سفر بەرزبوونەوەی شەکری خوێن دەدات. لەبەر ددانەکانت لەگەڵ ژەمەکاندا بیخۆرەوە.
- میوەکە بخۆ، مەیخۆرەوە. Helsedirektoratet بەلایەنی زۆرەوە 1 دێسیلیتر شەربەت لەگەڵ ژەمێکدا وەک یەکێک لە پێنج بەشی ڕۆژانە دەژمێرێت. Diabetesforbundet میوە و تووی تەواو ڕادەسپێرێت لە جیاتی شەربەت و سمووزی.
- قاوە و چای بێ شەکر ئازادن. Helsedirektoratet دەنووسێت کە 1 تا 4 کوپ قاوەی فلتەری لە ڕۆژێکدا لەگەڵ تەندروستیی باشدا دەگونجێت. ئاگاداری شیرە، چۆکلێت و خواردنەوەی جۆ بە لە خواردنەوەکانی کافێدا.
- شیر لەگەڵ ژەم، نەک لە پەرداخدا لە نێوان ژەمەکاندا. نۆ گرام لە هەر پەرداخێکدا کەمە، بەڵام سێ پەرداخ لە ڕۆژێکدا دەبێتە 27 گرام.
- پێناسەی خواردنەوە ڕووەکییەکان بخوێنەوە. جۆ زۆر دەدات، سۆیا کەم، و زۆر خواردنەوەی بادەم و جۆ شەکری زیادکراویان تێدایە.
ئەگەر دەتەوێت خواردنەوەی ڕۆژانەی خۆت بژمێریت، ژمێرەری کاربۆهیدرات بەکاربهێنە. زۆر کەس دەبینن کە خواردنەوە بە تەنها 50 تا 100 گرام کاربۆهیدرات لە ڕۆژێکدا پێک دەهێنێت، و ئەمە ئاسانترین شوێنە بۆ دەستپێکردن. هەروەها بڕوانە خۆراک لە شەکرەی جۆری 2دا.
ئەلکهول بەشێکی جیایە، بە مەترسییەکی جیاواز لە شەکر: ئەلکهول و شەکرەی جۆری 2.
ڕەچەتەی چێشتی گونجاو
- Limonade · Erken-arkivetلیمۆناتی بێ شەکر لە لیمۆ، پرتەقاڵ و ئاو، کە هەر لە ساڵی 1914ەوە بە شیرینکەر شیرین دەکرا.
- Gazpacho · Kulinarisk.noشۆربای ساردی سەوزە کە تام و سەوزە لە پەرداخەکەدا دەدات بێ شەکری شەربەت.
- Slik trekkes den perfekte koppen te · Kulinarisk.noچای بێ شەکر بێ کاربۆهیدراتە، و چای باش پێویستی بە شیرینکردن نییە.
- Smoothie med jordbær og rips · Kulinarisk.noتوو و ماستی سادە سمووزییەکی خەست بە پرۆتینەوە دەدەن؛ ڕەچەتەکە دوو کەوچک شەکری تێدایە کە دەتوانرێت بە ئاسانی لابرێت.
پرسیارە باوەکان
کاتێک شەکرەم هەیە دەتوانم خواردنەوەی گازداری لایت بخۆمەوە؟
بەڵێ. خواردنەوەی گازداری لایت شەکری تێدا نییە و هیچ بەرزبوونەوەیەکی شەکری خوێن نادات، و Diabetesforbundet دەنووسێت کە ئەو شیرینکەرانەی لە نەرویج بەکار دەهێنرێن هەڵسەنگێنراون و وەک سەلامەت پەسەند کراون. لەگەڵ ئەوەشدا Helsedirektoratet ئاو وەک خواردنەوەی سەرەکی ڕادەسپێرێت، لەوانە چونکە خواردنەوەی گازداری لایت ترشە و زیان بە ددان دەگەیەنێت.
لە خواردنەوەیەکی گازداردا چەند شەکر هەیە؟
بەپێی Matvaretabellen، کۆلای شەکردار 21 گرام کاربۆهیدرات لە هەر پەرداخێکی 2 دێسیلیتریدا، 35 گرام لە هەر قوتوویەکی 33 سانتیلیتریدا و 53 گرام لە هەر نیو لیترێکدا دەدات. هەمووی شەکری زیادکراوە، و نیو لیترێک هێندەی سێ پارچە نان کاربۆهیدرات دەدات.
ئایا شەربەت (juice) بۆ شەکرە باشە؟
شەربەت هێندەی خواردنەوەی گازدار شەکر دەدات: بەپێی Matvaretabellen 16 تا 20 گرام لە هەر پەرداخێکدا، و شەکرەکە بە خێرایی هەڵدەمژرێت. Diabetesforbundet دەنووسێت کە خۆراکی شل زۆر خێراتر دەچێتە ناو خوێنەوە لە میوەی تەواو. Helsedirektoratet بەلایەنی زۆرەوە 1 دێسیلیتر شەربەت لەگەڵ ژەمێکدا وەک یەکێک لە پێنج بەشی ڕۆژانە دەژمێرێت.
ئایا سمووزی لە شەکرەدا لە شەربەت باشترە؟
نەخێر، زۆرجار خراپترە. بەپێی Matvaretabellen، سمووزییەک بە شەربەت، موز و توو 27 گرام کاربۆهیدرات لە هەر 2 دێسیلیترێکدا و 43 گرام لە پەرداخێکی گەورەدا دەدات. سمووزی زیاتر لە میوەکەی تێدایە لە شەربەت، بەڵام هێشتا شلە و بە خێرایی دەخورێتەوە. لە جیاتی ئەوە میوەکە بە تەواوی بخۆ.
لە شیردا چەند کاربۆهیدرات هەیە؟
بەپێی Matvaretabellen، هەموو جۆرەکانی شیر 9 گرام کاربۆهیدرات لە هەر پەرداخێکی 2 دێسیلیتریدا دەدەن، هەر چەندێک چەوریی تێدا بێت، چونکە کاربۆهیدراتەکان شەکری شیر (laktose)ن. شیری چۆکلێت 12 تا 20 گرام دەدات. خواردنەوەی جۆ 21 گرام دەدات، لە کاتێکدا خواردنەوەی سۆیا و خواردنەوەی بادەمی بێ شیرین کەمتر لە 3 گرام دەدەن.
سەرچاوەکان
- Drikk vann! · Helsedirektoratet
- Frukt, bær eller grønnsaker bør være en del av alle måltider · Helsedirektoratet
- Kosthold og kostsammensetning ved alle former for diabetes · Helsedirektoratet
- Søtningsstoffer · Diabetesforbundet
- «Fem om dagen» med diabetes · Diabetesforbundet
- Melk og meieriprodukter · Diabetesforbundet
- Søtstoffer · Matvaretabellen (Mattilsynet)
- Kunstige søtningsstoffer farlig? Giftinformasjonen · Helsenorge
- Matvaretabellen · Matvaretabellen (Mattilsynet)
ئاگاداری. ناوەڕۆکی ئەم پەڕەیە زانیاریی گشتییە و ئامۆژگاریی پزیشکی نییە. جێگەی پشکنین، دەستنیشانکردن یان چارەسەر لای پزیشک ناگرێتەوە. هەر گۆڕانکارییەک لە خۆراک، چالاکیی جەستەیی، کێش یان دەرماندا هەمیشە دەبێت لەگەڵ پزیشکی خێزان (fastlege) یان کارمەندێکی تری تەندروستی بکرێت. خۆت دەرمانەکەت مەگۆڕە یان مەیوەستێنە. ئەگەر نیگەرانیت پەیوەندی بە پزیشکی خێزان یان فریاکەوتنی پزیشکی (legevakt، 116 117) بکە، و لە دۆخی کتوپڕدا پەیوەندی بە 113 بکە. هەموو ڕاگەیاندنی بەرپرسیارێتییەکە بخوێنەوە.