ڕەمەزان و شەکرەی جۆری 2
Diabetesforbundet و Helsenorge چی دەربارەی ڕۆژوو لە شەکرەی جۆری 2دا دەڵێن: کێ ئامۆژگاری دەکرێت ڕۆژوو نەگرێت، مەترسی لە ئینسولیندا، و هەڵبژاردەی باش بۆ پارشێو و بەربانگ.
زانیاریی گشتییە و ئامۆژگاریی پزیشکی نییە. گۆڕانکاری لە خۆراک، چالاکی و دەرماندا لەگەڵ پزیشکەکەت بکە. زیاتر بخوێنەوە. لە دەقە ڕەسەنە نەرویجییەکەوە وەرگێڕدراوە. سەرچاوەکان پەڕەی نەرویجین. یاسا و بڕە پارەکان بۆ نەرویج دەگونجێن.
یەکەم: ئەمە دەبێت لەگەڵ پزیشک ڕوون بکرێتەوە
ئەم بابەتە جێگەی گفتوگۆیەک لەگەڵ fastlege (پزیشکی خێزان) ناگرێتەوە. ڕۆژوو لە ڕەمەزاندا لەگەڵ شەکرەی جۆری 2 (type 2 diabetes)دا بۆ هەندێک کەس ممکینە، بەڵام پێویستی بە پلاندانان هەیە، و گروپێک هەن کە ئامۆژگاری دەکرێن ڕۆژوو نەگرن. Diabetesforbundet (کۆمەڵەی شەکرەی نەرویج) دەنووسێت کە ڕۆژوو لە شەکرەدا ڕاناسپێردرێت، و دەتوانێت بۆ کەسانێک کە ئینسولین بەکار دەهێنن ڕاستەوخۆ مەترسیدار بێت. لە هەمان کاتدا دەزانن کە زۆر کەس لەگەڵ ئەوەشدا ڕۆژوو دەگرن، و بۆیە ئامۆژگاری دەدەن دەربارەی چۆن بە سەلامەتترین شێوە بکرێت.
Helsenorge (دەروازەی فەرمیی تەندروستی) هەمان شت دەڵێت: ڕۆژوو دەتوانێت بۆ کەسانی شەکرەدار مەترسیدار بێت. ئەگەر ڕۆژوو گرتن هەڵدەبژێریت، دەبێت بە ڕاوێژی fastlege بێت، دەبێت بە ڕێکی شەکری خوێن بپێویت، و ئەگەر شەکری خوێن بە شێوەیەکی مەترسیدار نزم بوو دەبێت ڕۆژووەکە بشکێنیت.
ئەو کەسانەی ئینسولین یان سولفۆنیل یوریا بەکار دەهێنن دەبێت پێش ڕۆژوو لەگەڵ پزیشک ڕوونی بکەنەوە. ئەمە ئامۆژگارییەک نییە کە بۆ دڵنیایی دەیدەین. ئەوە بەو هۆیەیە کە ئەم دەرمانانە کار دەکەن بێ گوێدانە ئەوەی نان دەخۆیت یان نا، و دەتوانن لە ماوەی ڕۆژێکی درێژی ڕۆژوودا شەکری خوێنی نزم (hypoglycemia) دروست بکەن.
بەخشین لە ڕۆژوو
Diabetesforbundet دەنووسێت کە شەکرە نەخۆشییەکی درێژخایەنە کە شایستەی جیاوازییە لە ڕۆژوو، و زانایانی ئایینی و کارمەندانی تەندروستی هاوڕان کە کەسانی شەکرەدار کە ئینسولین بەکار دەهێنن لەبەر هۆکاری تەندروستی ناتوانن ڕۆژوو بگرن. بۆیە ڕۆژوو نەگرتن شکاندنی ئەرکەکە نییە، بەڵکو هەڵبژاردنێکە کە زۆر کەس ڕێک بۆ پاراستنی تەندروستییان دەیکەن. باشترە هەم لەگەڵ پزیشک و هەم لەگەڵ ڕێنماییکەرێکی ئایینی کە متمانەت پێیەتی قسە بکەیت.
کێ ئامۆژگاری دەکرێت ڕۆژوو نەگرێت؟
بەپێی زانیارییەکانی Diabetesforbundet بۆ نەخۆشان و کارمەندانی تەندروستی، ئەمانە نابێت ڕۆژوو بگرن:
- کەسانی شەکرەی جۆری 1.
- کەسانی شەکرەی خراپ ڕێکخراو.
- ئەو کەسانەی لە سێ مانگی ڕابردوودا شەکری خوێنی زۆر نزم یان diabetic ketoacidosisیان هەبووە.
- ئافرەتانی سکپڕ.
- کەسانی نەخۆشیی دڵ یان کەمکاریی گورچیلە.
- ئەو کەسانەی کاری جەستەیی قورسیان هەیە.
ئامۆژگارییەکانی Diabetesforbundet بۆ کارمەندانی تەندروستی لەسەر ڕێنمایی نێودەوڵەتییەکانی 2005، 2010 و 2015 بنیات نراون، و دەڵێن ئەو نەخۆشانەی دەیانەوێت ڕۆژوو بگرن باشترە یەک تا دوو مانگ پێش ڕەمەزان لەلایەن پزیشکەوە هەڵبسەنگێنرێن. هەڵسەنگاندنەکە کۆنترۆڵی شەکری خوێن، دەرمان، ئاڵۆزی و نەخۆشیی تر دەگرێتەوە. زوو پەیوەندی بە fastlegeەوە بکە، نەک هەفتەیەک پێش.
دەرمان و ڕۆژوو
ئەمە پزیشک بڕیاری لەسەر دەدات، نەک تۆ. بەڵام یارمەتیدەرە بزانیت پزیشک چی هەڵدەسەنگێنێت:
- مێتفۆرمین، SGLT2 inhibitors، DPP-4 inhibitors و GLP-1 analogues خۆیان مەترسیی کەمی شەکری خوێنی نزم دەدەن. ئامۆژگارییەکانی Diabetesforbundet بۆ کارمەندانی تەندروستی بە گشتی ئەوەیە ئەو دەرمانانە هەڵبژێردرێن کە مەترسیی hypoglycemia نادەن. SGLT2 inhibitors لەدەستدانی شلەی زیاتر دەدەن، و پزیشک بەتایبەتی بە وردی هەڵیاندەسەنگێنێت بەهۆی مەترسیی کەمئاوی لە ڕۆژانی درێژی ڕۆژوودا.
- سولفۆنیل یوریا و ئینسولین مەترسیی شەکری خوێنی نزم دەدەن کاتێک نان ناخۆیت. بەپێی Diabetesforbundet، پزیشک زۆرجار ژەمی سەرەکی بۆ ئێوارە لە کاتی بەربانگدا دەگوازێتەوە، و لەوانەیە ژەمەکە کەم بکاتەوە. ئەمە هەرگیز نابێت بە خۆت بکرێت.
بڕوانە بابەتی دەرمانەکان بۆ ئەوەی دەرمانە جیاوازەکان چۆن کار دەکەن.
پێوان ڕۆژوو ناشکێنێت
Diabetesforbundet ڕوونە: دەبێت بە ڕێکی شەکری خوێن بپێویت و پەستانی خوێن بگریت، و ئەمە ڕۆژوو ناشکێنێت. Helsenorge هەمان شت دەڵێت. ئامۆژگارییەکانی Diabetesforbundet بۆ کارمەندانی تەندروستی پێوان چوار تا پێنج جار لە شەو و ڕۆژێکدا بۆ کەسی ڕۆژووەوان پێشنیار دەکەن.
ئەو سنوورانەی دەبێت بیانناسیت، بەو شێوەیەی Diabetesforbundet بە نەخۆشانی دەڵێت:
| شەکری خوێن | چی دەکەیت |
|---|---|
| کەمتر لە 3.3 mmol/L | دەستبەجێ ڕۆژووەکە بشکێنە. شەکر یان گلووکۆز وەربگرە. |
| نزیکەی 3.9 mmol/L لە بەکارهێنانی ئینسولیندا | ئەو ڕۆژە دەست بە ڕۆژوو مەکە. |
| زیاتر لە 16 mmol/L | دەستبەجێ ڕۆژووەکە بشکێنە. |
لە ئامۆژگارییەکان بۆ کارمەندانی تەندروستیدا سنوورێکی کەمێک توندتر بەکار دەهێنرێت بۆ شکاندنی ڕۆژوو کە کەمتر لە 3.9 mmol/Lە. سنوورەکانی خۆت لەگەڵ پزیشک ڕێک بخە، بیاننووسە، و پابەند بە پێیانەوە. نیشانەکانی شەکری خوێنی نزم ئارەقکردنەوە، لەرزین، خێرابوونی لێدانی دڵ، برسێتی و ئاستەنگی لە سەرنجداندان. ئەگەر هەستت بەمە کرد، دەبێت بپێویت و ئەگەر ژمارەکە نزم بوو ڕۆژووەکە بشکێنیت. Helsenorge دەڵێت کاربۆهیدراتی خێرا دەبێت لە ماوەی 10 تا 20 خولەکدا بەرزبوونەوەی شەکری خوێن بدات.
پارشێو: ژەمی پێش هەڵاتنی خۆر
Diabetesforbundet ڕادەسپێرێت پارشێو تا ئەو ڕادەیەی ممکینە درەنگ بخۆیت، و ئەو خۆراکە هەڵبژێریت کە شەکری خوێن بە درێژایی ڕۆژێکی درێژ جێگیر دەهێڵێتەوە:
- کاربۆهیدراتی هێواش بە ڕیشاڵەوە: جۆ، نانی ئەسمەر، نیسک، فاسۆلیا، برنجی دانەوێڵەی تەواو.
- پرۆتین: هێلکە، ماستی سادە، مریشک، ماسی، فاسۆلیا.
- چەوریی تەندروست: چەرەس، ڕۆنی زەیتوون، ئەڤۆکادۆ.
- ئاوی زۆر.
ژمارەکانی Matvaretabellen (خشتەی خۆراکی نەرویج، Mattilsynet، 2026) جیاوازیی نێوان هەندێک هەڵبژاردەی باو پیشان دەدەن:
| خۆراک | بەش | کاربۆهیدرات | ڕیشاڵ |
|---|---|---|---|
| نیسک، سەوز، کوڵاو | 1 بەش (215 g) | 23 g | 19 g |
| نۆک، کوڵاو | 100 g | 10 g | 8 g |
| برنجی باسماتی، کوڵاو | 1 بەش (160 g) | 40 g | 0.3 g |
| ماستی سادە | 1 دێسیلیتر | 5.6 g | 0 g |
| خورما، وشککراو | 1 گەورە (19 g) | 13 g | 1.5 g |
نیسک و نۆک ڕیشاڵی زۆر و بەرزبوونەوەی هێواشی شەکری خوێن دەدەن. بڕوانە بابەتی پێوەری گلایسیمی.
بەربانگ: شکاندنی ڕۆژوو
نەریتی خورما و ئاو باش دەگونجێت، بەڵام Diabetesforbundet ڕادەسپێرێت پێش ئەوی تری ژەمەکە خۆت بە 2 تا 3 خورما سنووردار بکەیت. یەک خورمای گەورە 13 گرام کاربۆهیدرات دەدات، بۆیە پێنج خورما هێندەی دوو پارچە نانە.
پاشان:
- بە شۆربا یان زەڵاتە دەست پێ بکە و ئاو بخۆرەوە.
- گۆشت، مریشک و ماسیی برژاو یان لە فڕندا هەڵبژێرە لە جیاتی لە ڕۆندا سوورکراو.
- برنج، نان و شیرینیی دوای نانی شیرین کەم بکەرەوە. لە جیاتیان بە سەوزە و پاقلەمەنی پڕی بکەرەوە.
- خۆت لە خواردنەوەی گازدار، شەربەتی شیرین و خواردنەوەی شیرین بپارێزە. بەرزبوونەوەی خێرای شەکری خوێن و تێربوونی کەم دەدەن.
- هەموو شتێک بە یەکجار مەخۆ. ژەمێکی بچووک لە بەربانگدا و یەکێکی تر دواتر لە ئێوارەدا شەکری خوێنی جێگیرتر دەدەن لە یەک ژەمی گەورە.
Diabetesforbundet ئاگادار دەکاتەوە لە شەکری زۆر، خواردنی لە ڕۆندا سوورکراو و زۆرخواردن، چونکە لەرزینی گەورە لە شەکری خوێندا دەدەن و دەتوانن لە ماوەی مانگەکەدا ببنە هۆی زیادبوونی کێش.
شلە و چالاکی
Diabetesforbundet ڕادەسپێرێت هەم لە پارشێو و هەم دوای بەربانگ باش شلە بخۆیتەوە بۆ دوورکەوتنەوە لە کەمئاوی. کەمیی شلە شەکری خوێنی بەرزتر دەدات. ئەو کەسانەی کاری جەستەیی قورسیان هەیە ئامۆژگاری دەکرێن ڕۆژوو نەگرن، و ڕاهێنانی قورس لە ناوەڕاستی ڕۆژی ڕۆژوودا دەبێت لەگەڵ پزیشک ڕێکی بخەیت. پیاسەیەکی هێمن دوای بەربانگ باشە.
زانیاری بە چەند زمانێک
Diabetesforbundet زانیاری دەربارەی ڕەمەزان و شەکرە بە نەرویجی، سۆمالی، تورکی، ئوردوو و عەرەبی هەیە، بە فیلم و نامیلکەیەک کە دەتوانرێت دابەزێنرێت. Diabeteslinjen (هێڵی شەکرە) لە ژمارە تەلەفۆنی 815 21 948 وەڵامی پرسیارەکان دەداتەوە. هەروەها بڕوانە بابەتی یارمەتی و پشتگیری.
ئەگەر ڕەچەڵەکت لە باشووری ئاسیایە، شایەنی زانینە کە مەترسیی شەکرەی جۆری 2 بەرزترە و نەخۆشییەکە زۆرجار زووتر دێت. لە بابەتی شەکرەی جۆری 2 و ڕەچەڵەکی باشووری ئاسیاییدا زیاتر بخوێنەوە.
ڕەچەتەی چێشتی گونجاو
- Arabisk grønnsakssalat · Kulinarisk.noخەیار، تەماتە، جەعفەری و لیمۆ شلە و ڕیشاڵ بۆ بەربانگ دەدەن بێ ئەو کاربۆهیدراتانەی شەکری خوێن بەرز دەکەنەوە.
- Torsk med puylinser · Kulinarisk.noنیسک کاربۆهیدراتی هێواش و ڕیشاڵی زۆر دەدات، و ماسییەکە پرۆتینێک دەدات کە بۆ ماوەیەکی درێژ تێرت دەکات.
- Lammeshawarma · Kulinarisk.noگۆشتی بەرخ بە سۆسی ماست و خەیارەوە پرۆتین دەدات؛ لەگەڵ زەڵاتە پێشکەشی بکە لە جیاتی نانی پیتای زۆر.
- Sitronmarinerte kyllinglår · Kulinarisk.noمریشک بێ تەڕکەری شیرینکراو پرۆتین بۆ بەربانگ دەدات بێ ئەوەی کار لە شەکری خوێن بکات.
پرسیارە باوەکان
ئایا کاتێک شەکرەی جۆری 2م هەیە دەتوانم لە ڕەمەزاندا ڕۆژوو بگرم؟
هەندێک کەس کە شەکرەی جۆری 2یان باش ڕێکخراوە دەتوانن ڕۆژوو بگرن، بەڵام تەنها دوای ڕوونکردنەوە لەگەڵ پزیشک. Diabetesforbundet و Helsenorge دەڵێن ڕۆژوو دەتوانێت لە شەکرەدا مەترسیدار بێت، کە شەکرە نەخۆشییەکی درێژخایەنە کە لە ڕۆژوو بەخشین دەدات، و بڕیارەکە هەمیشە دەبێت بە ڕاوێژی fastlege بدرێت.
ئایا پێوانی شەکری خوێن ڕۆژوو دەشکێنێت؟
نەخێر. هەردوو Diabetesforbundet و Helsenorge دەڵێن پێوانی شەکری خوێن و پەستانی خوێن ڕۆژوو ناشکێنێت، و ئەگەر ڕۆژوو دەگریت دەبێت بە درێژایی ڕۆژ بە ڕێکی بپێویت.
کەی دەبێت بەهۆی شەکری خوێنەوە ڕۆژووەکە بشکێنم؟
Diabetesforbundet دەڵێت دەبێت دەستبەجێ ڕۆژووەکە بشکێنیت ئەگەر شەکری خوێن کەمتر لە 3.3 mmol/L بێت، و هەروەها ئەگەر زیاتر لە 16 mmol/L بێت. پێش ڕەمەزان سنوورەکانی خۆت لەگەڵ پزیشک ڕێک بخە.
ئایا دەتوانم ڕۆژوو بگرم ئەگەر ئینسولین یان سولفۆنیل یوریا بەکاربهێنم؟
ئەو کەسانەی ئینسولین یان سولفۆنیل یوریا بەکار دەهێنن دەبێت پێش ڕۆژوو لەگەڵ پزیشک ڕوونی بکەنەوە. ئەم دەرمانانە دەتوانن کاتێک نان ناخۆیت شەکری خوێنی نزم دروست بکەن، و ژەم و کات لەو کاتەدا دەبێت لەلایەن پزیشکەوە هەڵبسەنگێنرێن. Diabetesforbundet دەنووسێت کە ڕۆژوو دەتوانێت بۆ بەکارهێنەرانی ئینسولین ڕاستەوخۆ مەترسیدار بێت.
بۆ پارشێو و بەربانگ چی بخۆم؟
Diabetesforbundet بۆ پارشێو کاربۆهیدراتی هێواش بە ڕیشاڵ، پرۆتین و چەوریی تەندروستەوە ڕادەسپێرێت، و بۆ بەربانگ ئەوەی ڕۆژووەکە بە 2 تا 3 خورما و ئاو بشکێنیت پێش ژەمێکی ئاسایی. خۆت لە شەکری زۆر، خواردنی لە ڕۆندا سوورکراو و بەشی گەورە بپارێزە.
سەرچاوەکان
- Ramadan og fasting · Diabetesforbundet
- Ramadan og diabetes – hva gjør jeg? · Diabetesforbundet
- Diabetes og Ramadan · Diabetesforbundet
- Råd for helsepersonell om fasten i Ramadan ved diabetes · Diabetesforbundet
- Råd om ramadan og helse · Helsenorge
- Lavt blodsukker og føling ved diabetes · Helsenorge
- Matvaretabellen · Matvaretabellen (Mattilsynet)
ئاگاداری. ناوەڕۆکی ئەم پەڕەیە زانیاریی گشتییە و ئامۆژگاریی پزیشکی نییە. جێگەی پشکنین، دەستنیشانکردن یان چارەسەر لای پزیشک ناگرێتەوە. هەر گۆڕانکارییەک لە خۆراک، چالاکیی جەستەیی، کێش یان دەرماندا هەمیشە دەبێت لەگەڵ پزیشکی خێزان (fastlege) یان کارمەندێکی تری تەندروستی بکرێت. خۆت دەرمانەکەت مەگۆڕە یان مەیوەستێنە. ئەگەر نیگەرانیت پەیوەندی بە پزیشکی خێزان یان فریاکەوتنی پزیشکی (legevakt، 116 117) بکە، و لە دۆخی کتوپڕدا پەیوەندی بە 113 بکە. هەموو ڕاگەیاندنی بەرپرسیارێتییەکە بخوێنەوە.