کافێ و چێشتخانە لەگەڵ شەکرەی جۆری 2دا: چی هەڵبژێریت لە پیتزا، سووشی، هیندی، تایلەندی و کەباب
چۆن لەگەڵ شەکرەی جۆری 2دا لە دەرەوە نان بخۆیت، بە کاربۆهیدرات لە پیتزا، هەمبەرگر، کەباب، سووشی، پەتاتەی سوورکراو، کولیچەی دارچین، مافن و لاتە لە Matvaretabellen.
زانیاریی گشتییە و ئامۆژگاریی پزیشکی نییە. گۆڕانکاری لە خۆراک، چالاکی و دەرماندا لەگەڵ پزیشکەکەت بکە. زیاتر بخوێنەوە. لە دەقە ڕەسەنە نەرویجییەکەوە وەرگێڕدراوە. سەرچاوەکان پەڕەی نەرویجین. یاسا و بڕە پارەکان بۆ نەرویج دەگونجێن.
وەڵامی کورت
دەتوانیت لەگەڵ شەکرەی جۆری 2 (type 2 diabetes)دا لە دەرەوە نان بخۆیت. ئەوەی ئێوارەیەکی باش و خراپی چێشتخانە جیا دەکاتەوە نزیکەی هەمیشە بڕی ئاردی ورد، برنج و پەتاتەی سوورکراوە، نەک گۆشت، ماسی یان سۆسەکە. Diabetesforbundet (کۆمەڵەی شەکرەی نەرویج) بەم شێوەیە کورتی دەکاتەوە: گۆشت یان ماسیی پاک خاڵی دەستپێکێکی باشە، داوا بکە سۆس و سۆسی زەڵاتە لە تەنیشتەوە بێت، با برنج چارەکی قاپەکە پڕ بکاتەوە، و مەترسە لە داواکردنی گۆڕینەوە. چێشتخانەکان ڕاهاتوون پێی.
پێنج بنەما کە لە هەموو شوێنێک کار دەکەن
- مۆدێلی قاپ لە دەرەوەش دەگونجێت. وەشانی Diabetesforbundet بۆ شەکرە: نیوەی قاپەکە سەوزە، چارەکێک پرۆتین، چارەکێک نیشاستە (برنج، پەتاتە، مەعکەرۆنە، نان). NHI دوو پەتاتەی ناوەندی یان 60 گرام برنج یان مەعکەرۆنەی نەکوڵاو وەک بەش پێشنیار دەکات. لە چێشتخانەدا زۆرجار دوو یان سێ هێندە وەردەگریت.
- کاربۆهیدراتەکان نیوە بکە. نیوەی پیتزاکە، نیوەی برنجەکە، نیوەی باگێتەکە بخۆ، و ئەوی تر بەرەوە ماڵەوە. نیوەی بەشێکی گەورە بە زۆری بەشێکی ئاساییە.
- داوای گۆڕینەوە بکە. زەڵاتە لە جیاتی پەتاتەی سوورکراو، سەوزەی زیادە لە جیاتی برنج، هەمبەرگر بێ نانی سەرەوە. Diabetesforbundet دەنووسێت کە شوێنەکانی خواردن زۆرجار ئەم داواکارییانە جێبەجێ دەکەن.
- بە پرۆتین و سەوزە دەست پێ بکە. Diabetesforbundet خواردنی سەرەتایی سووک وەک زەڵاتە یان شۆربای سەر بە ئاوی گۆشت ڕادەسپێرێت لە جیاتی سوورکراو. پرۆتین، چەوری و ڕیشاڵ لە سەرەتای ژەمەکەدا بەرزبوونەوەی هێواشتری شەکری خوێن دەدەن.
- ئاو یان شتی بێ شەکر بخۆرەوە. پەرداخێک خواردنەوەی گازدار یان شەربەت 20 گرام کاربۆهیدرات دەخاتە سەر ژەمەکە. بڕوانە خواردنەوەی گازدار، گازداری لایت و خواردنەوە و ئەلکهول و شەکرەی جۆری 2.
دە خواردنی باو بە ژمارە
ژمارەکان لە Matvaretabellen (خشتەی خۆراکی نەرویج، Mattilsynet، 2026)ن، بۆ هەر بەش یان دانەیەک بەو شێوەیەی Matvaretabellen دەیڵێت ژمێردراون.
| خواردن | بڕ | کاربۆهیدرات | Kcal |
|---|---|---|---|
| پیتزا، کڕدراو | 1 بەش (300 g) | 72.9 g | 666 |
| پیتزا، گۆشتی هاڕاو و پیاز، کڕدراو (پیتزای بەستووی تەواو) | 520 g | 118.6 g | 1024 |
| هەمبەرگر، سادە، بە نان و سۆسەوە | 1 دانە (100 g) | 25.2 g | 238 |
| هەمبەرگر، دووقات، بە نان و سۆسەوە | 1 دانە (180 g) | 29.9 g | 373 |
| پەتاتەی سوورکراو، چێشتخانەی خێرا | 1 بەش (135 g) | 49.3 g | 427 |
| کەبابی دووروم (durum) | بۆ هەر 100 g | 11.6 g | 192 |
| سووشی، ماکی بە سەلمۆنەوە | 1 پارچە (25 g) | 4.2 g | 32 |
| سووشی، نیگیری بە سەلمۆنەوە | 1 پارچە (30 g) | 5.0 g | 43 |
| تاکۆ بە تۆرتیلا، گۆشتی هاڕاو و سەوزەوە | 1 دانە (230 g) | 28.1 g | 389 |
| پای بە هام و پەنیرەوە | 1 بەش (300 g) | 45.6 g | 759 |
| کرواسان، گەورە | 1 دانە (80 g) | 28.1 g | 274 |
| کولیچەی دارچین بە شەکرەوە، کڕدراو | 1 دانە (100 g) | 46.6 g | 308 |
| مافن بە توو شینەوە، کڕدراو | 1 ناوەندی (100 g) | 45.9 g | 385 |
| کافێ لاتە بە شیری پڕچەور | 1 کوپ (3 دێسیلیتر) | 13.8 g | 177 |
| زەڵاتەی یۆنانی بە فێتا و زەیتوونەوە | 1 بەش (135 g) | 2.7 g | 92 |
هەندێک شت کە دەبێت سەرنجیان بدەیت:
- کەباب لە ناوبانگەکەی باشترە، پیتزا خراپتر. گۆشتی کەباب بێ کاربۆهیدراتە، و کاربۆهیدراتەکان لە نانەکەدان. Matvaretabellen کێشی دوورومێکی تەواو یان کەباب لە پیتادا نادات، بۆیە ژمارەکەی سەرەوە بۆ هەر 100 گرامێکە؛ لوولەیەکی تەواو چەند سەد گرام کێشی هەیە. پیتزا نانێکی تەنکە بەسەر هەموو ڕووەکەدا، و بەشێکی 300 گرامی هێندەی چوار پارچە نان دەدات.
- هەمبەرگری دووقات بۆ هەر کالۆرییەک کاربۆهیدراتی کەمتر لە سادە دەدات. نانەکە هەمان شتە، گۆشتەکە دووقات. ئەوە پەتاتەی سوورکراوەکەیە کە حسابەکە تێک دەدات: 49 گرام لە بەشێکی چێشتخانەی خێرادا، زیاتر لە هەمبەرگرەکە.
- سووشی پارچە بە پارچە دەژمێردرێت. هەشت پارچە ماکی نزیکەی 34 گرام دەدەن، دە پارچەی تێکەڵ 40 تا 50 گرام. NHI برنجی سپیی دانەکورت لە پێوەری گلایسیمیدا بەرز دادەنێت. ساشیمی و ئیدامامی نزیکەی هیچ نادەن.
- شیرینیی کافێ کاربۆهیدراتی نانی ئێوارەیەک دەدات. یەک کولیچەی دارچین یان مافن هێندەی بەشەکەی پیتزا-تا-نیوە دەدات، و زۆربەی شەکری زیادکراو و ئاردی وردە.
- زەڵاتە بە پرۆتینەوە دڵنیاترین هەڵبژاردەیە لە نزیکەی هەموو شوێنەکانی خواردندا. ئاگاداری سۆسی زەڵاتەی شیرین و پارچە نانی سوورکراو (krutonger) بە.
خواردنی زیاتر لە ژمێرەری کاربۆهیدراتدا ببینە.
چێشتخانە بە چێشتخانە
پیتزا و مەعکەرۆنە. Diabetesforbundet ئەمانە بە قورسترین خواردنەکان دادەنێت چونکە جۆرەکانی دانەوێڵەی تەواو بە دەگمەن هەن. بنی تەنک، سەوزە و پرۆتینی زۆر لە سەرەوە هەڵبژێرە، نیوەی بخۆ و زەڵاتە لە تەنیشتیەوە داوا بکە. بەپێی NHI مەعکەرۆنە GIی نزمترە لە برنج و پەتاتە، بەڵام بەشەکان لە دەرەوە گەورەن؛ سۆسی تەماتە و خۆراکی دەریایی هەڵبژێرە لە جیاتی قەیماغ، و داوای نیو بەش بکە.
سووشی. ساشیمی، ئیدامامی، شۆربای میسۆ و زەڵاتەی واکامێ هەڵبژێرە، و بە چەند پارچەیەک نیگیری تەواوی بکە. سۆسی سۆیا و زەنجەفیل گونجاون؛ خۆت لە لوولەی تێمپوورای سوورکراو و سۆسی شیرین بپارێزە.
هیندی. مریشکی تەندووری، کەبابی برژاو، دال (نیسک)، پالاک پەنیر و کاریی سەوزە باشن. برنج و نانی naan کاربۆهیدراتەکانن. داوای برنجی کەم بکە یان یەک نانی naan بەش بکە، و ڕایتا (ماست) هەڵبژێرە لە جیاتی چاتنیی شیرین.
تایلەندی و ڤیەتنامی. کاریی سوور و سەوز، ووک بە گۆشت یان خۆراکی دەریایی، شۆربای تۆم یام و لوولەی بەهاریی تازە. کاربۆهیدراتەکان لە برنجی یاسەمەن (بەپێی NHI GIی بەرز)، پاد تای (نۆدڵی برنج و شەکر لە سۆسەکەدا) و لوولەی بەهاریی سوورکراودان. داوای نیو برنج بکە.
کەباب و چێشتخانەی سەر شەقام. قاپی کەباب بە زەڵاتە لە جیاتی پەتاتەی سوورکراو، یان کەباب لە پیتادا کە نیوەی نانەکەی تێدا بهێڵیتەوە. سۆسی سیر بە زۆری لەسەر بنەمای مایۆنێزە و کاربۆهیدراتی کەمە؛ سۆسی بیبەری تووند زۆرجار شیرین کراوە.
خواردنی خێرا. هەمبەرگر بێ پەتاتەی سوورکراو، باشترە لەگەڵ زەڵاتە، ئاو یان خواردنەوەی گازداری لایت. مریشکی برژاو لە جیاتی پانێکراو. میلکشەیک و شیرینیی دوای نان لابە.
کافێ. قاوە یان چا بێ شیرە، لاتەیەک گونجاوە. بۆ خواردن: خواردنی هێلکە، زەڵاتە، شۆربا، ماستی سادە لەگەڵ چەرەس، یان یەک کولیچەی نانی ئەسمەر بە مریشکەوە. ئەگەر شیرینییەکەت دەوێت، لەگەڵ کەسێکدا بەشی بکە.
دواتر
ڕێنماییی Helsedirektoratet (بەڕێوەبەرایەتیی تەندروستیی نەرویج) بۆ شەکرە جەخت لەسەر شێوازی خۆراک بە درێژایی کات دەکاتەوە، نەک ژەمی تاک. یەک ژەمی چێشتخانە بە کاربۆهیدراتی زۆرەوە بۆ چەند کاتژمێرێک شەکری خوێنی بەرزتر دەدات و بۆ زۆربەی کەسانی شەکرەی جۆری 2 مەترسیدار نییە، بەڵام بەسوودە بزانیت چەندە. Diabetesforbundet پێشنیار دەکات بە پێ بچیتە چێشتخانەکە و بگەڕێیتەوە؛ پیاسەیەک دوای خواردن هەستیاریی ئینسولین باشتر دەکات. باشترە دوو کاتژمێر دوای شەکری خوێنت بپێویت بۆ ئەوەی فێر بیت خواردنە دڵخوازەکەی خۆت چۆن کار دەکات. ئەگەر ئینسولین یان سولفۆنیل یوریا بەکاربهێنیت، لەگەڵ fastlege (پزیشکی خێزان) قسە بکە دەربارەی چۆنیەتیی ژەمی دەرمان لە ژەمی گەورەی دەرەوەدا. لە چالاکیی جەستەیی لە شەکرەی جۆری 2دا زیاتر بخوێنەوە.
لە ماڵەوە دەتوانیت هەمان خواردن دروست بکەیت بە نیوەی بڕی کاربۆهیدرات و دوو هێندەی سەوزە: سەوزە لە شەکرەی جۆری 2دا.
ڕەچەتەی چێشتی گونجاو
- Hamburger med sopp og blue cheesedressing · Kulinarisk.noهەمبەرگری ماڵەوە کە تێیدا خۆت نانی ئەسمەر، نیو نان یان گەڵای کاهوو لە دەوری گۆشتەکە هەڵدەبژێریت.
- Taco med fisk / Baja Fish Tacos · Kulinarisk.noماسیی سپی، فاسۆلیا و گواکامۆلی پرۆتین و ڕیشاڵ دەدەن؛ لە جیاتی سێ تۆرتیلا یەکێک بەکاربهێنە.
- Kylling i rød kokoskarri (Gaeng ped) · Kulinarisk.noکاریی تایلەندی بە مریشک و سەوزەوە نزیکەی بێ کاربۆهیدراتە، ئەوە برنجەکەیە کە دەژمێردرێت.
- Vietnamesiske vårruller · Kulinarisk.noلوولەی بەهاریی تازە کە بە سەوزە پڕ کراوە جێگرەوەیەکی سووکە بۆ لوولەی سوورکراو.
- Sashimisalat · Kulinarisk.noهەستی سووشی بێ برنج: ماسیی کۆدی کاڵ، بیبەر و کاهوو بە لیمۆ و ڕۆنی زەیتوونەوە.
- Wok med scampi · Kulinarisk.noووکی خێرا بە میگووی گەورە و فاسۆلیای سەوزەوە کە پیشان دەدات چۆن ووکی دەرەوە دەتوانرێت بێ نۆدڵ دروست بکرێت.
پرسیارە باوەکان
لەگەڵ شەکرەی جۆری 2دا دەتوانم پیتزا بخۆم؟
بەڵێ، بەڵام پیتزا یەکێکە لە قورسترین خواردنەکان چونکە بنەکەی ئاردی وردە. بەپێی Matvaretabellen، بەشێک پیتزای کڕدراوی 300 گرامی 73 گرام کاربۆهیدرات دەدات، پیتزایەکی بەستووی تەواوی 520 گرامی 119 گرام. Diabetesforbundet ڕادەسپێرێت نیوەی بخۆیت، زەڵاتە لە تەنیشتیەوە وەربگریت و لە شوێنێک کە هەبێت بنی ئەسمەر هەڵبژێریت.
ئایا سووشی لە شەکرەدا باشە؟
ماسییەکە باشە، برنجەکە کێشەکەیە. بەپێی Matvaretabellen یەک پارچە ماکی 4 گرام کاربۆهیدرات و یەک نیگیری 5 گرام دەدات، بۆیە قاپێک بە دە پارچەوە 40 تا 50 گرام دەدات. جگە لەوە برنجی سووشی بە شەکر و سرکەوە کوڵێنراوە. ساشیمی هەڵبژێرە، یان پارچەی کەمتر و زەڵاتەیەک.
لە چێشتخانەی خێرادا لەگەڵ شەکرەدا چی هەڵبژێرم؟
بەپێی Matvaretabellen، هەمبەرگرێکی سادە بە نانەوە 25 گرام کاربۆهیدرات دەدات، لە کاتێکدا پەتاتەی سوورکراوی چێشتخانەی خێرا 49 گرام لە هەر بەشێکدا دەدات. بێ پەتاتەی سوورکراو هەمبەرگرەکە وەربگرە، ئاو یان خواردنەوەی گازداری لایت بخۆرەوە، و لە جیاتی ئەوە داوای زەڵاتە بکە. هەمبەرگری دووقات بە گۆشتی زیاترەوە پرۆتینی زیاتر و نانی زیادەی کەم دەدات.
لە کافێدا لەگەڵ شەکرەدا چی هەڵبژێرم؟
قاوە، چا و کافێ لاتە گونجاون؛ لاتەیەک بە شیری پڕچەور 14 گرام کاربۆهیدرات دەدات. کولیچەی دارچین (47 گرام) و مافنی توو شین (46 گرام) هێندەی نانی ئێوارەیەک کاربۆهیدرات دەدەن. باشترە هێلکە، زەڵاتە، ماستی سادە یان پارچەیەک نانی ئەسمەر بە پەنیرەوە هەڵبژێریت.
لەگەڵ شەکرەدا دەتوانم خواردنی هیندی و تایلەندی بخۆم؟
بەڵێ. خواردنی کاری بە گۆشت، مریشک، ماسی، نیسک و سەوزەوە باشن. کاربۆهیدراتەکان لە برنج، نانی نان (naan) و نۆدڵدان. Diabetesforbundet ڕادەسپێرێت برنج نزیکەی چارەکی قاپەکە پڕ بکاتەوە، بۆیە داوای برنجی کەم بکە و نانی naan لابە یان بەشی بکە.
سەرچاوەکان
- Gode valg på restaurant · Diabetesforbundet
- Tallerkenmodellen · Diabetesforbundet
- Diabetes type 2 – tips og råd til et godt kosthold · NHI.no
- Kosthold og kostsammensetning ved alle former for diabetes · Helsedirektoratet
- Glykemisk indeks · NHI.no
- Matvaretabellen · Matvaretabellen (Mattilsynet)
ئاگاداری. ناوەڕۆکی ئەم پەڕەیە زانیاریی گشتییە و ئامۆژگاریی پزیشکی نییە. جێگەی پشکنین، دەستنیشانکردن یان چارەسەر لای پزیشک ناگرێتەوە. هەر گۆڕانکارییەک لە خۆراک، چالاکیی جەستەیی، کێش یان دەرماندا هەمیشە دەبێت لەگەڵ پزیشکی خێزان (fastlege) یان کارمەندێکی تری تەندروستی بکرێت. خۆت دەرمانەکەت مەگۆڕە یان مەیوەستێنە. ئەگەر نیگەرانیت پەیوەندی بە پزیشکی خێزان یان فریاکەوتنی پزیشکی (legevakt، 116 117) بکە، و لە دۆخی کتوپڕدا پەیوەندی بە 113 بکە. هەموو ڕاگەیاندنی بەرپرسیارێتییەکە بخوێنەوە.