کریسمس و ئاهەنگی کریسمس (julebord) لەگەڵ شەکرەی جۆری 2دا
چی لە خۆراکی کریسمسدا بەڕاستی کار لە شەکری خوێن دەکات، کاربۆهیدرات لە ribbe، riskrem و کێکی کریسمسدا لە Matvaretabellen، و هەنگاو بۆ julebord و ئەلکهول.
زانیاریی گشتییە و ئامۆژگاریی پزیشکی نییە. گۆڕانکاری لە خۆراک، چالاکی و دەرماندا لەگەڵ پزیشکەکەت بکە. زیاتر بخوێنەوە. لە دەقە ڕەسەنە نەرویجییەکەوە وەرگێڕدراوە. سەرچاوەکان پەڕەی نەرویجین. یاسا و بڕە پارەکان بۆ نەرویج دەگونجێن.
ئەوە ribbe نییە کە کێشەکەیە
زۆر کەس کە شەکرەی جۆری 2 (type 2 diabetes)یان هەیە لە نانی ئێوارەی کریسمس دەترسن. ئەمە زۆرجار پێویست نییە. Ribbe (پەراسووی بەرازی برژاو)، pinnekjøtt (پەراسووی وشککراوی مەڕ) و lutefisk (ماسیی ئامادەکراوی نەریتی) نزیکەی هیچ کاربۆهیدراتێکیان تێدا نییە، و ئەوە کاربۆهیدراتەکانن کە شەکری خوێن بەرز دەکەنەوە. Diabetesforbundet (کۆمەڵەی شەکرەی نەرویج) دەنووسێت کە ribbe گۆشتێکی بە بەراورد کەمچەورە ئەگەر پێست و چەوریی دیار بهێڵیتەوە. ئاستەنگەکە لەوەدایە کە لە دەوریدایە: پەتاتە، surkål (کەلەمی ترشکراو) و کەلەمی سوور بە شەکرەوە، riskrem (شیرینیی برنج و قەیماغ)، کێکی کریسمس و خواردنەوەی شیرین.
ڕێنماییی Helsedirektoratet (بەڕێوەبەرایەتیی تەندروستیی نەرویج) ڕادەسپێرێت شەکری زیادکراو سنووردار بکرێت و لە شەکرەدا خۆت لە خواردنەوەی شەکردار بپارێزیت. ئەمە لە کانوونی یەکەمیشدا دەگونجێت. ئەوی تر پرسیاری بەش و ڕیزبەندییە.
کاربۆهیدرات لە خۆراکی ئاساییی کریسمسدا
ژمارەکان لە Matvaretabellen (خشتەی خۆراکی نەرویج، Mattilsynet، 2026)ەوە وەرگیراون و بۆ بەشەکانی ناو خشتەکە گۆڕدراون.
| خۆراک | بەش | کاربۆهیدرات |
|---|---|---|
| Ribbe (بەراز، لای پەراسوو) | 150 g | نزیکەی 0 g |
| Pinnekjøtt (مەڕ) | 150 g | نزیکەی 0 g |
| Lutefisk، کوڵاو | 200 g | 0 g |
| Medisterkake (کێکی گۆشتی هاڕاو)، سوورکراو | 1 دانە (80 g) | 5 g |
| پەتاتەی کوڵاو | 2 ناوەندی (110 g) | 22 g |
| Surkål، کڕدراو | 1 دێسیلیتر (100 g) | 5 g |
| کەلەمی سوور، کڕدراو | 100 g | 10.5 g |
| Riskrem | 1 بەش (95 g) | 13 g |
| Multekrem (قەیماغی تووی باکووری) | 1 بەش (95 g) | 10 g |
| Julekake (نانی کریسمس) بە میوەی وشکەوە | 1 پارچە (50 g) | 28 g |
| Kransekake (کێکی بادەمی ئاهەنگ) | 1 دار (40 g) | 20 g |
| مارزیپان (30% بادەم) | 1 دانە (10 g) | 7 g |
| Sennepssild، کڕدراو | 25 g (بۆ یەک پارچە) | 6 g |
| بیرەی کریسمس (4.5 تا 4.7%) | 1 قوتوو (330 ml) | 13.5 g |
Pepperkaker (بسکیتی زەنجەفیل) 63 گرام کاربۆهیدرات لە هەر 100 گرامێکدا هەیە. پێنج pepperkakeی بچووک بە کۆی نزیکەی 50 گرام (مەزەندەی ئێمە) کەواتە نزیکەی 30 گرام دەدەن. Gløgg لە Matvaretabellendا نییە، بەڵام Diabetesforbundet دەڵێت کوپێک gløggی کڕدراو نزیکەی 30 گرام شەکری تێدایە.
سەرنجی شێوازەکە بدە: خواردنی سەرەکی نزیکەی هیچ نادات، خواردنی تەنیشت کەمێک دەدات، و شیرینیی دوای نان، نانپێژراو و خواردنەوەی شیرین زۆرترین دەدەن. ئەگەر دەتەوێت قاپەکەی خۆت بژمێریت، دەتوانیت ژمێرەری کاربۆهیدرات بەکاربهێنیت.
بەم شێوەیە نانی ئێوارەی کریسمس ڕێک بخە
ئامۆژگارییەکانی Diabetesforbundet بۆ نانی ئێوارەی کریسمس سادەن:
- چەوریی دیار لابە و پێست کەم بکەرەوە.
- باشترە نیوەی قاپەکە بە سەوزە پڕ بکەیتەوە. کەلەمی بروکسل، برۆکلی، شێلمی سویدیی کوتراو و زەڵاتەی کەلەمی سووری کاڵ ڕیشاڵ و کاربۆهیدراتی کەم دەدەن.
- یەک تا دوو پەتاتەی بچووک لە جیاتی چوار.
- سۆسی قاوەیی هەڵبژێرە لە جیاتی چەوریی ribbe یان pinnekjøtt.
- بۆ شیرینیی دوای نان: تووی گەرم لەگەڵ کەمێک قەیماغ یان kesam. ئەگەر خۆت riskrem دروست دەکەیت، دەتوانیت شیرینکەر و شیری کەمچەوری زیاتر لە قەیماغ بەکاربهێنیت.
- لەگەڵ خواردنەکەدا ئاو یان خواردنەوەی بێ شەکر بخۆرەوە.
باشترە سەرەتا گۆشت و سەوزە بخۆیت و پەتاتە لە کۆتاییدا. ئەوکاتە پێش ئەوەی بگەیتە ئەوەی شەکری خوێن بەرز دەکاتەوە تێر دەبیت. بۆ بنەما سەرەکییەکان بڕوانە بابەتی خۆراک.
Julebord و koldtbord
Julebord (ئاهەنگی کریسمسی کار) زۆرجار قورسترە لە ئێوارەی کریسمس، چونکە درێژ دەخایەنێت و شتی زۆر لەسەر مێزەکەیە. Diabetesforbundet ڕادەسپێرێت لە ماوەی پێش کریسمسدا ڕیتمێکی جێگیری ژەم ڕابگریت، بۆ ئەوەی بە برسێتی نەگەیتە سەر مێزەکە. هەندێک هەنگاوی دیاریکراو:
- بە پرۆتین دەست پێ بکە: گۆشتی وشککراو، عەلەشیشی سارد، سەلمۆنی کوڵاو، هێلکە، میگوو. پێشنیارەکانی Diabetesforbundet بۆ مێزی ساردی کریسمس ڕێک ئەم جۆرە خواردنانەن.
- شاهماسی باشە، بەڵام sennepssild و kryddersildی کڕدراو لە ئاوی شەکرداردان. شاهماسیی تەڕکراو لە ڕۆن و سرکەدا شەکری کەمتر دەدات.
- یەک خول لە جیاتی سێ وەربگرە. پێشتر بڕیار بدە کە چیت زیاتر دەوێت.
- بسکیتی چاودار یان پارچەیەک نانی ئەسمەر لە جیاتی نانی سپی و flatbrød بە کەرەوە.
- riskrem و کێک بهێڵە، یان بەشێکی بچووک وەربگرە و با ئەوە هەموو شیرینیی دوای نانەکە بێت.
ئەلکهول لە کریسمسدا
ئەلکهول بە دوو شێوە کار لە شەکری خوێن دەکات. خواردنەوە شیرینەکانی وەک gløgg، شەرابی بەهێزی شیرین، لیکۆر و بیرەی کریسمس کاربۆهیدرات و سەرەتا شەکری خوێنی بەرزتر دەدەن. پاشان ئەلکهول ڕێگری لە بەردانی گلووکۆز لەلایەن جگەرەوە دەکات، و بەپێی NHI شەکری خوێن دەتوانێت لە چەند کاتژمێرێک دواتر و تا 8 تا 12 کاتژمێر دوای وەرگرتن نزم ببێت.
ئەمە بەتایبەتی بۆ ئەو کەسانە گرنگە کە ئینسولین یان حەبی جۆری سولفۆنیل یوریا بەکار دەهێنن. ڕێنماییی Helsedirektoratet دەڵێت بڕی زۆرتری ئەلکهول دەتوانێت دوای چەند کاتژمێرێک hypoglycemiaی قورس دروست بکات، و ئەوانەی ئەم جۆرە دەرمانانە بەکار دەهێنن دەبێت بیر لە خواردنی کاربۆهیدرات لە پەیوەندی لەگەڵ ئەلکهولدا بکەنەوە. ئەمە هەڵسەنگاندنێکە کە لەگەڵ پزیشکدا دەیکەیت، نەک بە خۆت.
ئامۆژگاریی کرداری لە Diabetesforbundet و NHIەوە:
- ئەلکهول لەگەڵ خواردن بخۆرەوە، هەرگیز بە سکی بەتاڵ.
- شەرابی سووری وشک، شەرابی سپیی وشک یان بیرەی سووک هەڵبژێرە. بەپێی Matvaretabellen شەرابی سووری وشک کەمتر لە 1 گرام کاربۆهیدراتی لە هەر پەرداخێکدا هەیە، لە کاتێکدا شەرابی بەهێزی شیرین نزیکەی 6 گرام لە هەر پەرداخێکی بچووکدا هەیە و بیرەی کریسمس 13.5 گرام لە هەر قوتوویەکدا.
- لەسەر بڕی کەم بمێنەوە. NHI وەک ڕێنمایی بەلایەنی زۆرەوە دوو یەکە بۆ پیاوان و یەک بۆ ئافرەتان پێشنیار دەکات.
- ئەگەر ئینسولین یان سولفۆنیل یوریا بەکاربهێنیت: پێش نوستن شەکری خوێنت بپێوە، و شتێکی شیرین لەبەردەستدا بێت. نیشانەکانی شەکری خوێنی نزم دەکرێت لەگەڵ سەرخۆشیدا تێکەڵ بکرێن.
هەروەها بڕوانە بابەتی دەرمانەکان بۆ ئەوەی کام دەرمانانە دەتوانن شەکری خوێنی نزم دروست بکەن.
کێکی کریسمس و سووکەخۆراک
ئەگەر خۆت نان دەپێژیت، خۆت بڕی شەکر دیاری دەکەیت. Diabetesforbundet پێشنیار دەکات بەشێک لە شەکرەکە بە شیرینکەر بگۆڕیتەوە و ئاماژە بەوە دەکات کە بادەم ڕیشاڵ، پرۆتین و چەوریی تەندروست دەدات. بۆ خواردنی بچووک چۆکلێتی تاریک (70 لە سەد) و چەرەسی بێ خوێ پێشنیار دەکەن لە جیاتی شیرینیی پڕکراو و مارزیپان. پارچەیەکی بچووک مارزیپان 7 گرام کاربۆهیدرات دەدات، بەرازێکی گەورەی مارزیپان بە شێوەیەکی بەرچاو زیاتر.
لە کۆتاییدا: ڕۆژێک بە شەکری خوێنی بەرز HbA1cێکی باش تێک نادات. ئەوە ڕۆژانی ئاساییی نێوان ئاهەنگەکانە کە دەژمێردرێن. ئەگەر دەتەوێت تێبگەیت بۆچی نانی ئەسمەر و شێلمی سویدی شەکری خوێنی نزمتر دەدەن لە نانی سپی و پەتاتە، بابەتی پێوەری گلایسیمی بخوێنەوە.
ڕەچەتەی چێشتی گونجاو
- Pinnekjøtt med kålrotstappe (Hellstrøms metode) · Kulinarisk.noPinnekjøtt پرۆتین و نزیکەی بێ کاربۆهیدرات دەدات، و شێلمی سویدیی کوتراو کاربۆهیدراتی کەمتر لە پەتاتە دەدات.
- Ribbemiddag med sprø svor, surkål, rødkål og ribbesaus · Kulinarisk.noخودی ribbe بێ کاربۆهیدراتە؛ پێستی قرچ، surkål بە شەکرەوە و پەتاتە کەم بکەرەوە، ئەوکاتە باش دەگونجێت.
- Kålrotstappe · Kulinarisk.noشێلمی سویدی نیشاستەی زۆر کەمتری لە پەتاتە هەیە و ڕیشاڵ و تێربوون بە نانی ئێوارەی کریسمس دەدات.
- Rødkålslow · Kulinarisk.noکەلەمی سووری کاڵ بە سرکە و ڕۆنەوە، بێ شەکری زیادکراو، وەک جێگرەوەیەکی تازە بۆ کەلەمی سووری کوڵاو.
- Marinert sild fra 1900 · Erken-arkivetشاهماسی لە ڕۆن، سرکە و کەپەرسدا ماسیی چەور و پرۆتین دەدات بە شەکری زۆر کەمتر لە sennepssildی کڕدراو.
- Rosenkål med smør I (1914) · Erken-arkivetسەوزەیەکی سادە بۆ نانی ئێوارەی کریسمس کە ڕیشاڵ و نزیکەی بێ کاربۆهیدرات دەدات.
پرسیارە باوەکان
کاتێک شەکرەی جۆری 2م هەیە دەتوانم ribbe و pinnekjøtt بخۆم؟
بەڵێ. بەپێی Matvaretabellen، ribbe (پەراسووی بەراز)، pinnekjøtt (پەراسووی وشککراوی مەڕ) و lutefisk (ماسیی ئامادەکراوی نەریتی) نزیکەی هیچ کاربۆهیدراتێکیان تێدا نییە. ئەوە پەتاتە، surkål بە شەکرەوە، کەلەمی سوور، riskrem و کێکی کریسمسن کە بەرزبوونەوەی شەکری خوێن دەدەن. Diabetesforbundet ڕادەسپێرێت چەوریی دیار لابەیت و نیوەی قاپەکە بە سەوزە پڕ بکەیتەوە.
چی لە نانی ئێوارەی کریسمسدا بەرزترین شەکری خوێن دەدات؟
شیرینیی دوای نان و نانپێژراو. بەپێی Matvaretabellen، بەشێک riskrem نزیکەی 13 گرام کاربۆهیدرات دەدات، پارچەیەک julekake 28 گرام و دارێکی kransekake 20 گرام. خودی گۆشت و ماسییەکە نزیکەی هیچ نادەن.
چەند شەکر لە gløggدا هەیە؟
بەپێی Diabetesforbundet، کوپێک gløggی کڕدراو (خواردنەوەی گەرمی بەهاراتدار) نزیکەی 30 گرام شەکری تێدایە، بەرامبەری 15 پارچە شەکر. gløggی ماڵەوە بە شەکری کەم یان بێ شەکر هەڵبژاردەیەکی باشترە.
لەگەڵ شەکرەی جۆری 2دا دەتوانم لە julebordدا ئەلکهول بخۆمەوە؟
بڕی کەم بە زۆری گونجاوە، بەڵام ئەلکهول دەتوانێت لە کەسانێکدا کە ئینسولین یان سولفۆنیل یوریا بەکار دەهێنن چەند کاتژمێر دواتر شەکری خوێنی نزم دروست بکات. لەگەڵ خواردن بخۆرەوە، هەرگیز بە سکی بەتاڵ، شەرابی وشک یان بیرەی سووک هەڵبژێرە، و ئەگەر دەرمانی لەم جۆرە بەکاربهێنیت لەگەڵ پزیشک ڕوونی بکەرەوە.
لە کریسمسدا بۆ شیرینیی دوای نان چی دەتوانم بخۆم؟
Diabetesforbundet تووی گەرم لەگەڵ کەمێک قەیماغ یان kesam وەک جێگرەوەی riskrem پێشنیار دەکات. ئەگەر خۆت riskrem دروست دەکەیت، دەتوانیت شیرینکەر و شیری کەمچەوری زیاتر لە قەیماغ بەکاربهێنیت.
سەرچاوەکان
- Tipsene som gir deg en sunnere jul · Diabetesforbundet
- Julekos med stil · Diabetesforbundet
- Julekoldtbord og salt snacks · Diabetesforbundet
- Diabetesvennlig alkohol og drikke · Diabetesforbundet
- Kosthold og kostsammensetning ved alle former for diabetes · Helsedirektoratet
- Diabetes og alkohol · NHI.no
- Matvaretabellen · Matvaretabellen (Mattilsynet)
ئاگاداری. ناوەڕۆکی ئەم پەڕەیە زانیاریی گشتییە و ئامۆژگاریی پزیشکی نییە. جێگەی پشکنین، دەستنیشانکردن یان چارەسەر لای پزیشک ناگرێتەوە. هەر گۆڕانکارییەک لە خۆراک، چالاکیی جەستەیی، کێش یان دەرماندا هەمیشە دەبێت لەگەڵ پزیشکی خێزان (fastlege) یان کارمەندێکی تری تەندروستی بکرێت. خۆت دەرمانەکەت مەگۆڕە یان مەیوەستێنە. ئەگەر نیگەرانیت پەیوەندی بە پزیشکی خێزان یان فریاکەوتنی پزیشکی (legevakt، 116 117) بکە، و لە دۆخی کتوپڕدا پەیوەندی بە 113 بکە. هەموو ڕاگەیاندنی بەرپرسیارێتییەکە بخوێنەوە.